Boekgegevens
Titel: Beginselen der wiskundige aardrijkskunde
Auteur: Berman, A.
Uitgave: Heusden: L.J. Veerman, 1891
2e uitg; Heruitgave van de eerste uitgaaf Haarlem, W.H.J. van Nooten, 1886
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: Obr. 1653
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_202571
Onderwerp: Astronomie: praktische astronomie: algemeen
Trefwoord: Kosmografie, Handboeken (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Beginselen der wiskundige aardrijkskunde
Vorige scan Volgende scanScanned page
p
44
halfrond op absoluut hetzelfde oogenbHk kunnen gadegeslagen
worden. Zulke verschijnselen zijn bijv.: 't treden van de maan
in den schaduwkegel der aarde bij maaneclips. (Dit verschijnsel
levert evenwel geen volstrekt vertrouwbare uitkomsten op); de
verduisteringen der manen van Jupiter, de sterbedekkingen door
de maan, wat steeds met groote juistheid wordt gezien; de voor-
bijgang van Venus of Mercurius, een der binnenplaneten, langs de
zon, enz. Vroeger toen er nog geen telegrafen of chronometers
? waren, moest men tot die hulpmiddelen wel zijn toevlucht ne-
men.
Voorbeeld. Op A en B komt men overeen 't horloge op 12
te zetten op 't oogenblik van den waren middag. Om 't oogen-
blik van den waren middag te vinden meet men de hoogte van-
den bovenkant der zonschijf op een bepaald uur des voormid-
dags en noteert den tijd, dat na den middag de bovenkant der
zonschijf precies dezelfde hoogte heeft (correspondeerende zons-
hoogten) zoo geeft 't rekenkundig middenevenredige der beide tij-
den den waren middag aan. Wijst nu 't horloge te A 2" 43' 30"
op 't oogenblik dat de maan in de schaduw der aarde treedt, en
dat te B 1" 23' 50" (op beide plaatsen wordt 't verschijnsel op 't
zelfde moment gezien) dan verschillen ze 1" 19' 40" in tijd of
19° 55', dat B westelijk van A ligt.
4°. Had men een zuiver regelmatig loopend uurwerk, dat men
na maanden nog kan vertrouwen met volkomen juistheid den tijd
aan te geven van de plaats van uitgang, dan was 't gemakkelijk
't tijdverschil te vinden tusschen de plaats van waarneming en
die van uitgang. Humboldt stelde zijn chronometer, zoo heet der-
gelijk uurwerk, naar Madrid, toen hij die plaats verliet; het wees
4" 1' 15" toen te Cumana de zon door den meridiaan ging; der-
halve ligt Mach-id 60° 26' 15" O. van Cumana.
De vervaardiging van zulke hoogst nauwkeurige uurwerken of
chronometers, levert zeer groote moeielijkheden op. In ons land
worden uitstekende vervaardigd door Hoh^vu te Amsterdam. Niet