Boekgegevens
Titel: Leerboek der natuurkunde
Auteur: Steyn Parvé, D.J.
Uitgave: Tiel: H.C.A. Campagne, 1879-...
4e dr
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: NOK 09-1217
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_202005
Onderwerp: Natuurkunde: natuurkunde: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Leerboek der natuurkunde
Vorige scan Volgende scanScanned page
79
stukken E. AA zijn kleine pennetjes, die dienen om het stuk aa
in zijne op- en neergaande beweging te richten. Deze inrichting is
die, welke Deleuil te Parijs aan zijne voortreffelijke balansen gegeven
heeft, welke gezegd worden bij eene belasting van één kilogram voor
een overwichtje van één milligram een merkbaren doorslag te geven.
De gevoeligheid zou dus één millioenste bedragen. Bij sommige
balansen, door nederlandsche instrumentmakers vervaardigd, is het
agaten vlakje beweegbaar. Wordt dit naar beneden gelaten, dan
gaat de evenaar mede, tot dat hij onder weg op een vast stuk
rusten blijft, terwijl het vlakje verder naar beneden gaat. De beste
nederlandsche balansen, voor scheikundig gebruik geschikt, geven
bij eene belasting van een hectogram een doorslag voor een over-
wicht van ^ milligram. Er zijn er echter nog gevoeliger vervaar-
digd. Bij deze, even als bij die van Oertling te Weenen, is de
eene arm van den evenaar verdeeld in lüO deelen. Hangt men
daaraan een gewichtje van één centigram, dan zal eene verplaatsing
van dat gewichtje ter waarde van eene verdeeling dezelfde uitwer-
king hebben, alsof men 0,1 milligram in de schaal bijvoegt.
Bij zeer gevoelige balansen zal de evenaar niet terstond den
horizontalen stand aannemen, maar een geruimen tijd schommelingen
volbrengen alvorens tot rust te komen. Het is evenwel niet noodig
het einde dier schommelingen af te wachten; men behoeft zich
slechts te overtuigen, dat de afwijkingen van den wijzer ter rechter-
en ter linkerzijde van het nulpunt bij F even groot zijn. Te dien
einde zijn ook daar verdeelingen aangebracht.
Met eene balans, die ongevoelig en traag is, zal men nimmer
nauwkeurige wegingen kunnen doen. Dit zal echter wel kunnen
geschieden met eene balans met ongelijke armen, mits zij slechts
gevoelig zij. Men kan dan op de volgende wijze te werk gaan,
welke men aan Borda verschuldigd is, en die naar hem genoemd
wordt. Men legt het te wegen voorwerp op de eene schaal en op
de andere hagelkorrels, zand of dergelijke, tot dat er evenwicht is.
Vervolgens neemt men het voorwerp weg, en vervangt het door
nauwkeurige gewichten, tot dat er weder evenwicht is; die
gewichten zullen dan juist het gewicht van het voorwerp aan-
wijzen, omdat beide achtereenvolgens op denzelfden hefboomsarm
gewerkt hebben.
Men zal tot een gelijk resultaat komen door eerst het voorwerp