Boekgegevens
Titel: Leerboek der natuurkunde
Auteur: Steyn Parvé, D.J.
Uitgave: Tiel: H.C.A. Campagne, 1879-...
4e dr
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: NOK 09-1217
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_202005
Onderwerp: Natuurkunde: natuurkunde: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Leerboek der natuurkunde
Vorige scan Volgende scanScanned page
88
arbeid van 500 kilogrammeter verricht; daarbij is geen acht te
geven op de lengte van den weg, dien de man in werkelijkheid
doorloopen heeft, maar alleen op de grootte der verplaatsing in
de richting der kracht, dat is in dit geval in verticale richting.
Wil men eene zoo algemeen mogelijke bepaling geven van arbeid,
dan zou men dien kunnen noemen: het product eener kracht
met de projectie van den door het aangrijpingspunt
afgelegden weg op de richting dier kracht.
Hoewel het bij de beoordeeling van de hoeveelheid verrichten
arbeid eigenlijk niet aankomt op den tijd, waarin de arbeid ver-
richt wordt, zoo is het toch klaarblijkelijk, dat, om denzelfden
arbeid in korteren tijd te volbrengen, eene grootere kracht moet
aangewend worden. Wanneer men dus den arbeid, dien men met
een stoomwerktuig of andere zamengestelde werktuigen in een be-
paalden tijd verrichten kan, wil uitdrukken, dan maakt men gebruik
van eene andere eenheid; aan den arbeid namelijk, die verricht
wordt, wanneer een last van 75 kilogram in ééne seconde één
meter hoog opgelicht wordt, heeft men den naam van paarde-
kracht gegeven. Eene paardekracht bedraagt dus 75 kilogram-
meter in eene seconde, of 270000 km. in het uur 1).
32. Arbeidsvermogen; wet van het behoud van arbeids-
vermogen, — Is het uit het voorgaande ons duidelijk geworden,
wat men door arbeid heeft te verstaan, dan is het ook niet
moeilijk zich voor te stellen, dat eenig lichaam in zoodanigen
toestand is gebracht, dat het in staat is op een ander zekere kracht
uit te oefenen, of beter gezegd, dat het het vermogen bezit om
arbeid te verrichten. Wanneer men bijv. een heiblok heeft opge-
trokken, dan kan men het, door het weder los te laten, op een
heipaal laten neervallen en daardoor arbeid verrichten. Haalt men
het gewicht van een klok op, dan heeft dat gewicht daardoor het
1) Deze eenheid is aangenomeu sedert de proeven, te dien einde door
"Watt in Engeland gedaan. De gewone kracht vau een paard is echter
geringer; zij hangt af van de omstandigheden, waaronder men het laat
werken, doch mag gemiddeld niet hooger dan 45 km. in de seconde ge-
steld worden.