Boekgegevens
Titel: Leerboek der natuurkunde
Auteur: Steyn Parvé, D.J.
Uitgave: Tiel: H.C.A. Campagne, 1879-...
4e dr
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: NOK 09-1217
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_202005
Onderwerp: Natuurkunde: natuurkunde: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Leerboek der natuurkunde
Vorige scan Volgende scanScanned page
308.
klinken; de trillingsgetallen kunnen dan worden voorgesteld door
en 3n, daar deze voor een toon en de hoogere quint zich verhouden
als 2: 3, zooals boven (139) bij de behandeling van de toonladder
is aangewezen. Het verschil bedraagt dus n trillingen en behoort
bij de lagere octaaf van den zoo even vermelden grondtoon 2/i;
het is deze lagere octaaf, die een nauwkeurig gehoor tegelijk met
den toon en de hoogere quint kan waarnemen. Aan dien toon geeft
men den naam van combinatie-toon. Worden een toon en zijne
kwart te gelijk voortgebracht, dan zal, daar deze tonen door 3?i
on 4n kunnen worden voorgesteld, de combinatie-toon door n
worden voorgesteld, dat is de dubbele lagere octaaf van de quai't.
Hoe kleiner het interval is, des te lager zal de combinatie-toon
liggen; voor grondtoon en groote terts (in en 5n} zal de combinatie-
toon twee octaven lager zijn dan de grondtoon. Voorden grondtoon
en de sext (3n en 5n} wordt de combinatie-toon aangewezen door
dat is de lagere quint van den grondtoon.
Men beschouwde vroeger de combinatie-tonen als geheel subjec-
tieve tonen, die ontstaan uit de stooten en zwevingen, indien
deze namelijk schielijk genoeg op elkander volgen om op het
gehooro]-gaan den indruk van een toon te maken. Uit onderzoe-
kingen van Helmholtz is echter gebleken, dat deze opvatting onjuist is.
Zij bestaan inderdaad buiten het oor, want men kan ze door de
resonatoren (150) versterken, hetgeen onmogelijk het geval zou
kunnen zijn, indien de lucht niet juist in zoodanige trilling geraakte,
als de combinatie-toon aanwijst. Daar de door hem gegeven ver-
klaring grootendeels op wiskundige gronden rust, moeten wij die
hier achterwege laten; alleen moet nog vermeld worden, dat de
combinatie-tonen niet alleen worden voortgebracht door de grond-
tonen, maar ook door hunne harmonische tonen. Er ontstaan dus,
wanneer twee muzikale tonen tegelijk klinken, vei'scheideneenkel-
voudige tonen, zoowel combinatie-tonen als harmonische tonen, en
aan de zwevingen, die door deze verschillende tonen ontstaan, is
het voor een groot deel toe te schrijven, of het gelijktijdig vernemen
dier tonen een al of niet aangenamen indruk op het gehoor teweeg-
brengt, of zij namelijk consoneerende tonen zijn, dan wel
dissonanten of wanklanken.
Stooten worden als zoodanig zeer gemakkelijk vernomen, wan-
neer er niet meer dan 4, 5 of 6 in de seconde plaats hebben; zij