Boekgegevens
Titel: Leerboek der natuurkunde
Auteur: Steyn Parvé, D.J.
Uitgave: Tiel: H.C.A. Campagne, 1879-...
4e dr
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: NOK 09-1217
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_202005
Onderwerp: Natuurkunde: natuurkunde: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Leerboek der natuurkunde
Vorige scan Volgende scanScanned page
295.
resonatoren gemakkelijk overtuigen van de juistheid van de hiervóór
opgegevene wet, dat in eene opene pijp alle harmonische tonen kunnen
ontstaan, doch in eene geslotene alleen die, welke met de oneven
getallen overeenkomen. In wijde orgelpijpen ontstaan zij niet zoo
gemakkelijk tegelijk met den grondtoon, als in nauwere. De ver-
schillende registers bij het orgel komen overeen met het in meer of
minder sterke mate voortbrengen van sommige harmonische tonen.
Bij metalen pijpen ontstaan de hoogere harmonische tonen gemak-
kelijker en geven daardoor aan het geluid een meer doordringenden
klank. Bij de tongwerktuigen ontstaan zeer vele en zeer hooge
harmonische tonen, bij de in fig. 163 afgebeelde echter minder
dan ^ bij de ook daar beschrevene, waarbij het tongetje grooter is
dan de opening, waartegen het aanslaat. Het eigenaardig geluid
van de clarinet en dergelijke instrumenten moet aan de aanwezig-
heid van de tonen, door de getallen 9,11 en 13 voorgesteld, worden
toegeschreven.
Over de wijze, waarop Helmholtz omgekeerd zamengestelde tonen
door middel van enkelvoudige heeft voortgebracht, kunnen wij niet
in bijzonderheden treden, omdat tot juist begrip van den daarbij
gebruikten toestel kennis van electro-magnetisme noodig is. Hij
wist door middel van zoodanige toestellen aan eenige stemvorken van
verschillende afmetingen een bepaald aantal trillingen te geven en
het daardoor ontstane geluid door resonatoren van bepaalde grootte
te versterken. Door combinatie vaii eenige dier toestellen, van
welke elk slechts één der harmonische tonen voortbracht, was hij
in staat geheel verschillend klinkende tonen voort te brengen.
Hoogstbelangrijk zijn de onderzoekingen, door Helmholtz door
middel van zijne resonatoren in 't werk gesteld aangaande de zamen-
stelling van de klanken, door de menschelijke stem voortgebracht.
Het bleek hem, dat die verschillende klanken, meer bepaald die
der klinkletters, eenvoudig daaraan zijn toe te schrijven, dat de
grondtoon vergezeld gaat van andere harmonische tonen en dat men
tevens aan de mondholte een anderen vorm geeft. Om den klank
OE voort te brengen, steekt men de lippen vooruit en maakt men
tegelijk de diepte van de mondholte zoo groot mogelijk en de
opening klein; de harmonische tonen zijn in dit geval zeer zwak;
alleen de 3<ie is eenigszins merkbaar. Om de O voort te brengen wordt
de mond meer geopend; de 5(ie toon, de octaaf van den grondtoon.