Boekgegevens
Titel: Leerboek der natuurkunde
Auteur: Steyn Parvé, D.J.
Uitgave: Tiel: H.C.A. Campagne, 1879-...
4e dr
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: NOK 09-1217
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_202005
Onderwerp: Natuurkunde: natuurkunde: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Leerboek der natuurkunde
Vorige scan Volgende scanScanned page
294.
orgaan voortgebrachten klank. Die klanken zijn ook nimmer enkel
voudig, maar steeds van eenige harmonische tonen vergezeld.
Niet alleen de menschelijke stem, maar ook allerlei andere ge-
luiden, welker klank zeer verschillend is, zijn door Helmholtz en
later door anderen onderzocht of, om zoo te zeggen, ontleed door
middel van de boven beschrevene resonatoren. Hij gebruikte er 19 ,
overeenkomende met de 19 eerste harmonische tonen, dus, als de
grondtoon door 1 wordt voorgesteld, met de tonen, aangewezen
door de cijfers 2, 3, 4,..... 19, 20. Is de grondtoon Co dan
is de hoogste van deze Eg; de tonen 7, 11, 13, 14, 17, 19 liggen
wel niet in de gewone toonladder, maar het is duidelijk, dat men
aan de resonatoren zoodanige afmetingen kan geven, dat, wanneer
een dier tonen wordt voortgebracht, de daarbij behoorende resonator
aanstonds medeklinkt.
Wordt nu door eenig muziekinstrument de grondtoon van de
reeks der resonatoren voortgebracht, dan onderzoekt men aan de
geheele reeks resonatoren, hetzij door het gehoororgaan, hetzij
door middel van de gasvlammetjes, welke met den voortgebrachten
toon medeklinken en welke harmonische tonen derhalve tegelijk
met den grondtoon worden voortgebracht; aldus wordt als 't ware
elke toon in zijne meest eenvoudige bestanddeelen ontleed.
De proeven van Helmholtz hebben het eerst duidelijk aange-
toond, dat er bijna geen enkelvoudige tonen worden voortgebracht,
dat de muziekinstrumenten altijd zamengestelde tonen voortbrengen,
en dat juist het verschil in klank daaraan moet worden toegeschreven.
Bij snaren oefent de plaats, waar zij aangestreken of door de
vingers uit den toestand van rust gebracht worden, grooten invloed
op het ontstaan van harmonische tonen en op den klank uit; brengt
men ze met een metalen pennetje in trilling, in plaats van met den
vinger, dan wordt de grondtoon zwakker, de hoogere harmonische
tonen sterker; daarin is dan de oorzaak van het meer rammelend
geluid te zoeken; bij het aanslaan met den vinger of met een met
leder bekleed hamertje, zooals bij de harp of de piano, zijn de grond-
toon en lagere harmonische tonen de sterkste en is het geluid vol-
ler. Bij metalen snaren zijn de hoogere tonen sterker en langduriger
dan bij darmsnaren. Worden snaren met een strijkstok in trilling
gebracht, dan zijn de grondtoon en de hoogere harmonische tonen
veel sterker dan de lagere. Bij orgelpijpen kan men zich met de