Boekgegevens
Titel: Leerboek der natuurkunde
Auteur: Steyn Parvé, D.J.
Uitgave: Tiel: H.C.A. Campagne, 1879-...
4e dr
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: NOK 09-1217
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_202005
Onderwerp: Natuurkunde: natuurkunde: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Leerboek der natuurkunde
Vorige scan Volgende scanScanned page
291.
veranderd is en in eene trillende beweging is geraakt. Doet men
de proef met buizen van verschillende lengte, dan ontstaan er
verschillende tonen, en wel de grondtoon of de harmonische tonen,
die behooren bij opene orgelpijpen van die lengte. Houdt men de
buis om de vlam hooger en lager, dan bemerkt men, dat in som-
mige standen het geluid niet zoo gemakkelijk wordt voortge-
bracht als in andere; in enkele punten is echter een muzikale
toon of het voortbrengen van eenig geluid, dat de lucht in het
vertrek in trilling brengt, voldoende om de buis geluid te doen
geven.
Niet minder opmerkelijk zijn de proeven door Tyndall met vrije
vlammen in het werk gesteld. Wanneer men in de nabijheid van
eene gewone gasvlam van een vischstaart- of vleermuis-brander luid
spreekt of een muzikalen toon voortbrengt, neemt men aan de vlam
niets waar; worden echter de drukking en de toevoer van het gas
aanzienlijk vermeerderd en blaast men dan op een schel fluitje, dan
verandert de gedaante van de vlam aanstonds; zij wordt in't midden
langer en langs dén rand getand. Zelfs wanneer een ander geluid
gemaakt wordt, bijv. door het slaan meteen hamer op een aanbeeld,
doet zich hetzelfde verschijnsel voor. Eene zeer lange en walmende
vlam, uit een rondengasbrander komende, wordt door het blazen van
een fluitje of door een anderen schellen of hoogen toon meer dan de
helft kleiner, terwijl het walmen ophoudt. Deze verschijnselen
zijn vooral dan duidelijk waar te nemen, als de drukking zoo
aanzienlijk is, dat de vlam op het punt is van een brommend geluid
te veroorzaken.
In deze laatste omstandigheid schijnt ook de verklaring van het
verschijnsel gezocht te moeten worden. Als eene vloeistof door eene
opening uitstroomt, ontstaat daardoor eene trillende beweging,
zooals wij hebben gezien bij den waterstraal (69); proeven van
Savart hebben zelfs aangetoond, dat de trillingen, door het geluid
in de lucht veroorzaakt, op den vorm van den waterstraal een
merkbaren invloed uitoefenen. Bij de uitstrooming van een gas
door eene opening moeten dergelijke verschijnselen plaats hebben;
aan het gas zelf zijn deze niet zichtbaar, maar wel aan de vlam
die ontstaat, als het wordt aangestoken. Wordt nu de drukking
van het gas vermeerderd, dan zal het bij het uitstroomen in trilling
kunnen geraken; om die trilling te doen ontstaan is het voldoende,