Boekgegevens
Titel: Leerboek der natuurkunde
Auteur: Steyn Parvé, D.J.
Uitgave: Tiel: H.C.A. Campagne, 1879-...
4e dr
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: NOK 09-1217
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_202005
Onderwerp: Natuurkunde: natuurkunde: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Leerboek der natuurkunde
Vorige scan Volgende scanScanned page
261.
drie beele en ten slotte een halven toon. Het verschil tusschen
een grooten en een kleinen heelen toon, dat door de verhouding
9 10 81
— : = wordt uitgedrukt, is zoo gering, dat een buitenge-
o J oü
woon scherp muzikaal gehoor noodig is om het te onderscheiden.
Zoodanig gering verschil noemt men in de toonkunst een komma.
Wanneer men de toonladder met een anderen toon dan C begint,
moet men in sommige der volgende tonen eenige wijziging brengen,
daar in eene volmaakte toonladder alle intervallen heele tónen
moeten zijn, behalve tusschen den 3en en 4«» en tusschen den
en 8en toon. Begint men bijv. met G, dan heeft men halve tonen
tusschen den 3en en 4cn toon en tusschen den 6en en 76". Om
deze tot eene goede toonladder te maken moet men dus den
toon hooger maken, zoodat het interval tusschen den Ben en
een heele toon, doch dat tusschen den 7en en 8eii een halve toon
wordt. Den nieuwen toon, die in de plaats van den 7®" komt,
noemt men dan een kruis. In het hier gekozen voorbeeld zal
het dus F-kruis zijn, of zooals men het veelal noemt. Fis;
eenvoudigheidshalve wordt deze Fji geschreven. Begint men met
A, dan moet men Cjjl, F^, G^ nemen in plaats van C, F en G,
omdat zonder kruizen de halve tonen tusschen den 2en en 3en en
tusschen den 5en en 6en toon zouden gelegen zijn.
Wil men de toonladder met F doen aanvangen, dan zou men de
halve tonen tusschen den 4en en 5en en tusschen den en 8en
toon hebben; het is dus noodig in plaats van den 4en toon B een
lageren te nemen; dezen noemt men dan B-mol of Bes (Bfo. Men
kan ook met een zoodanigen toon de toonladder beginnen; bijv. met
Aj? of As aanvangende, moet men, om de gewone intervallen te
verkrijgen, B door BIj, D door Di? en E door 'ë\> vervangen.
De verhouding tusschen een toon en zijn kruis wordt aangeduid
door tusschen een toon en zijn mol door. Zoo zal dus bijv. F
24 Zo
^ 1 . ^ 4 25 25 ^ 15 24 9
worden uitgedrukt door — x = -r^, Bj? door -5- X
3 24 18 ' 8 25 5
Men moet evenwel hierbij niet uit het oog verliezen, dat het kruis
van een toon en de mol van den eerstvolgenden toon niet volkomen
3 25 25
gelijk zijn. Zoo zal bijv. G Jt worden voorgesteld door — x =
24 16