Boekgegevens
Titel: Leerboek der natuurkunde
Auteur: Steyn Parvé, D.J.
Uitgave: Tiel: H.C.A. Campagne, 1879-...
4e dr
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: NOK 09-1217
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_202005
Onderwerp: Natuurkunde: natuurkunde: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Leerboek der natuurkunde
Vorige scan Volgende scanScanned page
genoemd heeft. De atomen vormen hetgeen men gewoonlijk
moleculen noemt, en waarmede men kleine deelen der lichamen
bedoelt, die niet voor mechanische, maar wel voor scheikundige
verdeeling vatbaar zijn. Een molecule bestaat uit atomen, die öf
van dezelfde, öf van verschillende soort kunnen zijn. Zijn alle
moleculen van een lichaam gelijksoortig, dan noemt men het
gelijkslachtig of homogeen.
7. Meten; nonius. — Tot het meten van lengte-uitgebreid-
heden bedient men zich gewoonlijk van den meter of Neder-
landsche el, aan welke men getracht heeft eene lengte te geven
van een veertigmillioenste deel van den meridiaan der aarde,
hoewel het later bij nauwkeuriger berekening gebleken is, dat de
aardmeridiaan eigenlijk 40,003,223 van die meters bevat. Bij het
meten gebruikt men meestal eene staaf, waarop de onderdeelen van
den meter aangeteekend zijn. Het laat zich echter gemakkelijk
inzien, dat men door gewone meting, zelfs met eene zeer nauwkeurig
verdeelde staaf, geen uiterst nauwkeurige metingen kan doen. Van
de verschillende werktuigen, die men heeft uitgedacht om met
juistheid ook kleinere onderdeelen te meten, zullen wij alleen den
nonius of vernier 1) verklaren. Deze toestel bestaat uit twee
Fig. 1. linialen , waarvan
^ ^ de grootste Ali
(Fig. 1) in gelijke
deelen, bijv. in
millimeters, ver-
deeld is, terwijl
de andere kleinere
10 15 ƒ
1
1 2 ; 1 4 S 6 : r 8 9 }0|
C A L B
5 10
i > 3 ^ ^ s c 7 « . ^^ daarlangs kan
glijden. Deze, die eigenlijk de nonius is, moet ook verdeeld zijn,
maar zijne verdeelingen moeten kleiner zijn dan die van de schaal
AB. Neemt men bijv. 9 deelen van deze schaal, en verdeelt men
die in 10 gelijke deelen, dan zal elk dier deelen 0,9 bedrogen van
1) Dit werktuig wordt algemeen nonius genoemd naar Nonius of
Nunnez, professor te Coïmbra, die het iu 1550 uitvond. In Frankrijk
noemt men het vernier, naar den wiskundige van dien naam, die er in
1631 eenige verbeteringen aan maakte.