Boekgegevens
Titel: Inleiding tot het Lehrbuch der deutschen Sprache
Auteur: Leopold, Johannes
Uitgave: Breda: P.B. Nieuwenhuijs, 1881
Nijmegen: H.C.A. Thieme
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: Obr. 6071
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_201270
Onderwerp: Taal- en letterkunde naar afzonderlijke talen: Duitse taalkunde
Trefwoord: Duits, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Inleiding tot het Lehrbuch der deutschen Sprache
Vorige scan Volgende scanScanned page
■ilUiHiJiJJ
100
F. Scheidbaarheid en Onscheidbaarheid. ®rennlinrkeii
unb Mntreiuibarkcit.
Verbazend groot is liet aantal samengestelde werkwoorden,
dat door de verbinding van een bijwoord (partikel) met een
werkwoord ontstaat. — De partikels, die in 't Nederlandsch met
een werkwoord kunnen verbonden worden, zijn : aan, achter, af,
bij, door, heen, in, mede, om, onder, op, samen, tegen, terug, toe,
uit, voor, voort, weder of iveer, weg en enkele andere ; b. v.
rtaiikomen, ac/ifervolgen, ö^'wonen, rfoocloopen, heenguan, in-
zamelen, medenemen, enz.
Dezelfde partikels kunnen ook in 't Hoogduitsch met een
'werkwoord verbonden worden: 06,.an, nuf, nuS, 6ei, Suri^, ein,
{ort, ^in, l)intcr, mit, ü6ct, um, unter, lucg, miScr, roicScr, ju, jurütf,
jnfammcn en enkele andere; b. v. afinrfjmcii, anfutumcii, oufitcïjcn,
ouêgelien, Ècimoljncu, Surt^iiicficn, cingcljcn, umfoinmcu, jnlaifcn, jc.
De volgende partikels kent alleen de Duitsche taal: Bnr, fter,
ï)o|cr, fineer en 06; b. v. (ïr greift ju allen 93Httc(n, lueldje bie ®ele=
genï)ett itjni bnrbietet. 5?cim ïelegvapljieren fteüt man bie SWinte burri)
«trid^e unb puntte ®or. 6r nuifjte nll fein ®e(b ^ergeben (afgeven),
äßie ftolj jcbreitet er So^cr, fineer! Hoe trotsch stapt hij daarheen!
3JJir liegt bic Scrpflidjtung 06, ic. Op mij rust de verplichting, enz.
Verreweg de meeste van deze partikels ^v•orden, zoowel in
't Nederlandsch als in het Duitsch, in de vervoeging van 't
werkwoord gescheiden; b. v. SI ufo mm en: (ïv tam fpät an, cr
ift jpfit angctummcn, cr t;attc ba§ Unglüct ju jpiit anjutommcn. ®ei =
n)of)nen: 3ct) n)o()nte ber S5erfammlung bei, Ijabe berfetbcn bcigciuotjnt,
münft^e bcrfclbcn beijuwofincn ;c. !c. Zulke samensteUingen worden
derhalve scheidbare (trennbare) genoemd.
Blüven de partikels daarentegen steeds met het werkwoord
verbonden, dan is de samenstelhng eene onscheidbare (untrcnnbaix);
b. V. Weerstaan, wibcrftctjcn : 3Bir mibevftcïjcn bcm Seinbc, Ijabcn i^m
raibevftanben, finb cntjc^Ioffen i^ni ju mibcrftc^en. Vergelijk: äl'iv tom=
men wteber, finb roiebcvgctommcn, gcbenten micbcrjutommcn.
Sommige samenstellingen zijn nu eens scheidbaar, dan weer
onscheidbaar.
Voorbeelden. Doorreizen, burd)rcifen : (ïr reift ^ier buvc^, ift
burt^gercift, gebentt buvdjjurcifcn. (?r burdjicift baê 2anb, ^at es buvt^reift,
gebentt e§ ju bur(i^reiicn. Doorsteken, bur^ftcc^cn: 9)!an ftac^ bie
S)ämme burc^; man tjat bie ®fimmc burdjgeftod^en; man befdjlofe fie
bur^jnftcc^cn. ®er ilïafenbe burc^ftad) ba§ SBtlb mit einem Solche, t)at eë
buï^ftodjen, luar im 33cgriff (stond op het pimt) e§ ju bur^ftecl)cn.-
Overloopen, Itbcrinufen: 6r lief ju ben geinben über, ift ju it)nen