Boekgegevens
Titel: Leerboek der cosmografie
Auteur: Hoorweg, J.L.
Uitgave: Utrecht: gebr. van der Post, 1874
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: NOK 09-314
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_200874
Onderwerp: Astronomie: astronomie: algemeen
Trefwoord: Kosmografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Leerboek der cosmografie
Vorige scan Volgende scanScanned page
51
de hoogte der hemellichamen maakt men gebruik van
spiegelinstrumenten of van den theodoliet.
De spiegelinstrumenten hebben dat voor, dat zij los uit
de hand gebruikt kunnen worden; het zijn dus de eenige,
die de zeelieden kunnen aanwenden.
Zij bestaan, (fig. 19), hoofdzakelijk uit twee spiegels A
en B, waarvan A draaibaar is om het midden C ; den hoek ,
dien men haar draait, kan op een verdeelde cirkelboog met
nonius worden afgelezen. Al naar dat die boog 45° of 60°
of wel een geheelen cirkel bevat, noemt men het instrument
een octant of sextant of reflectie-cirkel. De
tweede spiegel B is vast en slechts voor de helft spiegelend,
zoodat men door de andere helft heen kan zien.
Veronderstel nu dat de beide spiegels zoodanig gesteld
zijn dat men, recht door B ziende, den horizon bespeurt
terwijl men door dubbele terugkaatsing, SCDO, de ster daar-
mede ziet overeenkomen, dan is de hoogte van de ster (x),
het dubbele van den hoek der beide spiegels («); want:
/BDC = « + /DCE, maar
90 — } / CDO = « -(- 90 — < / SCD of
/ SCD - / CDO = 2 «, of daar
/ SCD — / CDO = a;
.r = 2 «. "
Wijst dus de nonius, aan spiegel A bevestigd, op het nul-
punt der verdeeling, als A evenwijdig aan B is, dan zal «
direct afgelezen, en dus de hoogte x bepaald kunnen wor-
den. Waar men geen gezichtseinder kan waarnemen, neemt
men een bakje met kwik, en meet den hoek tusschen de
ster en haar beeld in die kwikspiegel; deze hoek is dan de
dubbele hoogte.
De theodoliet is een kijker met kruisdraden voorzien,
die om een horizontale as draaibaar is, terwijl deze as zelve
zich weder om een tweede verticale as bewegen kan. Zoowel
do beweging om de horizontale als om de verticale as kan
op verdeelde cirkels afgelezen worden.
Richt men nu do kijker eerst op de ster en daarna met
4*