Boekgegevens
Titel: Driemaal den aardbol om!: aardrijkskunde voor de volksschool in drie ineensluitende leerkringen
Auteur: Bruins, F.
Uitgave: Groningen: Noordhoff & Smit, 1882
9e, herz. dr
Opmerking: II
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: Obr. 2491
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_200397
Onderwerp: (Sociale) geografie, cartografie, planologie, demografie: geografie van de aarde
Trefwoord: Geografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Driemaal den aardbol om!: aardrijkskunde voor de volksschool in drie ineensluitende leerkringen
Vorige scan Volgende scanScanned page
-74
het W. en de riv. van Koetei naar het O.; alle drie vormen
uitgestrekte delta's en zetten in den regentijd het land heinde en
ver onder water; in grootte staan ze ongeveer gelijk met den Rijn.
De kusten van Bórneo zijn meestal moerassig. De gebergten
schijnen in het midden eenen knoop te vormen, vanwaar in alle
richtingen niet zeer hooge bergketens als stralen uitschieten. De
hoogste toppen bereiken zelden de hoogte van 2000 M.; alleen
de Kinibaloe verheft zich op de N. punt tot de buitengewone
hoogte van 3200 M. De wijde vlakten tusschen de gebergten
zijn aangeslibd laagland, meestal eene vruchtbare wildernis.
Bórneo is rijk aan allerlei uitmuntende voortbrengselen: de beste
kamfer en sago, steenkolen, goud en diamanten. In de wouden
leven de orang-oetan, de reusachtigste torren en kapellen; aan de
kusten vangt men de reuzenschilpad, soms wel 300 KG. zwaar.
Voor deelen is Bórneo aan ons gezag onderworpen. Ons
gebied wordt in twee deelen, de Westerafdeeling en de Zuider-
en Oosterafdeeling, onderscheiden; de eerste is iets grooter dan
Java, de laatste ongeveer driemaal zoo groot.
BandjermdsiD is de hoofdpl. der Zuider- en Oosterafdeeling; de stad is
grootendeels op palen en op vlotten gebouwd; het fort en de regeeringsgebou-
wen liggen op het eiland Tatas, in de rivier; goud en steenkolen zijn de
voornaamste artikelen van uitvoer. Ten O. van de hoofdpl. ligt aan een' tak
van de Baritoe Martapoera, met de steenkolenmijn Oranje Nassau. De
omstreken van Bandjermasin zijn rijk aan goud. De belangrijkste steden aan
de W. kust zijn Pontianak en Sambas. Ten Z. van Sambas liggen de
goudmijnen van Montrado, door Chineezen bewerkt; in de omstreken van
Montrado wordt thans ook koffie en katoen gekweekt.
Onafhankelijk is de sultan van Broenei^ die in 1846 aan Engeland het
steenkolenrijke eilandje Lahoedn (havenplaats Victoria) heeft afgestaan.
Zuidelijker ligt Serdwak ^ bekend door den Engelschman James Brooke, die als
„radja van Serawak'* hier orde en welvaart wist te scheppen, de antimonium-
mijnen liet ontginnen, de zeeroovers tuchtigde en een' drukken handel in
'i leven riep. Sedert zijnen dood (1868) regeert een zijner neven als „r^ja
van Serawak." De N.punt van Bórneo is even als het eiland Palawan onder-
worpen aan den sultan van de Sollok- of Soeloe-eilanden; zijne onderdanen
zijn de meest beruchte zeeroovers in den Archipel. Sedert een drietal jaren
is de geheele noordoosthoek van Borneo onder Engelschen invloed gekomen.
§ i3. Celébes« iets kleiner dan Engeland en Schotland, is
zeer dun bevolkt, misschien nog minder dan 1 millioen inwoners.