Boekgegevens
Titel: Driemaal den aardbol om!: aardrijkskunde voor de volksschool in drie ineensluitende leerkringen
Auteur: Bruins, F.
Uitgave: Groningen: Noordhoff & Smit, 1882
9e, herz. dr
Opmerking: II
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: Obr. 2491
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_200397
Onderwerp: (Sociale) geografie, cartografie, planologie, demografie: geografie van de aarde
Trefwoord: Geografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Driemaal den aardbol om!: aardrijkskunde voor de volksschool in drie ineensluitende leerkringen
Vorige scan Volgende scanScanned page
-64
belasting in. Later verkocht de regeering hare rechten op sommige
stukken aan particulieren, welke van de inlandsche bevolking
landrenten hieven. Na de teruggave van Java aan de Nederlanders
in 1816 werd het landrentenstelsel met gewijzigde regeUng een
tijdlang behouden, daar echter de verbouw van producten voor de
Nederlandsche markt onvoldoende bleef, werd in 1830 hoi cultuur'
stelsel (= landbouwstelsel) van den graaf v. d. Bosch ingevoerd.
Volgens dit stelsel werd elke dessa^ welke '/jj van hare rijstvelden
{sawahs) afzonderde voor de teelt van een gewas voor de Euro-
peesche markt, vrijgesteld van het betalen van landrente. De
teelt van zulk een gewas mocht niet meer arbeid vereischen dan
de rijstbouw, misgewas kwam ten nadeele der regeering. Bracht
het gewas naar den van regeeringswege bepaalden marktprijs meer
op, dan de landrente zou hebben bedragen, dan kwam het over-
schot ten voordeele der dessa. Thans is 't cultuurstelsel weder
geheel opgeheven. De gouvernements-koffiecultuur bestond reeds
lang vóór de invoering van 't cultuurstelsel, en zij bestaat ook
thans nog. Tegen een vast plantloon van ƒ14.00 per pikol levert
de inlander zijne koffie aan de gouvernementspakhuizen.
De medewerking der Javaansche hoofden werd verkregen doordat de regee-
ring hun zekere voordeelen van de geleverde producten toestond; deze voor-
deelen der hoofden heetten cultuur'procenten. Al verdient ook het cultuurstelsel
op zich zelfden naam van „dwangstelsel" niet, de overdrijving en willekeurige
invoering er van mag met dien naam worden gebrandmerkt. Het bespottelijk
geringe plantloon werd nog op allerlei wijzen beknibbeld; de meerdere waarde
der producten werd nooit aan de Javaansche planters uitbetaald; vele dessa*s
werden van al hare sawahs beroofd, waarvoor zij wel aandeel kregen in de
voor gouvernements-cültures minder geschikte sawahs van naburige dessa*s\
maar hierdoor moesten de inwoners soms uren ver van huis naar hun landwerk
reizen; niet zelden ook ontstond in de vruchtbaarste streken gebrek aan rijst.
In de Buitenbezittingen bestaat de gedwongene kofiBe-cultuur alleen bij uitzon-
dering (in de Padangsche bovenlanden bijv.}; overigens heft de regeering in
die Buitenbezittingen hier landrente, daar hoofdgeld, elders marktgelden,
bijna overal zout- en opiumbelasting, enz.
In 1870 is eene nieuwe Indische akkerwet tot stand gekomen. Volgens
deze wet zullen Europeanen en O I ingezetenen stukken woesten grond voor
den tijd van 75 jaren in erfpacht kunnen verkrijgen, kleine stukjes grond zullen
zij ook van de regeering kunnen koopen Waar de inlanders het verlangen,
kan onder zekere voorwaarden het gemeenschappelijk grondgebruik vervangen
worden door particulier grondbezit.