Boekgegevens
Titel: Leiddraad bij het onderwijs in de kennis der levenlooze natuur
Auteur: Arendt, R.; Bellaar Spruyt, Cornelis
Uitgave: Groningen: Wolters, 1889
2e [gew.] dr; 1e dr.: Arnhem, 1870-1872. - 3 dl. in 1 bd
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: Obr. 960
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_200059
Onderwerp: Natuurkunde: natuurkunde: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Leiddraad bij het onderwijs in de kennis der levenlooze natuur
Vorige scan Volgende scanScanned page
28
te passen en om het door de opening te trekken. Het past niet meer
tusschen de twee andere staafjes en het laat zich niet zoo ver meer
door de opening heen trekken.
Uit deze proeven blijkt' dat sommige vaste lichamen zich bij ver-
warming in alle richtingen {in de lengte, de breedte en de dikte)
uitzetten'. (Het woord lichaam wordt in de natuurkunde gewoonlijk
voor elke bepaalde hoeveelheid van eene stof gebruikt).
Laat men de voorwerpen, die bij de twee vorige proeven verwarmd
zijn, weder afkoelen, dan nemen zij hunne eerste grootte weder aan.
Ue bol valt na eenige minuten weder door den ring heen; het koude
metalen staafje past tusschen de twee andere staafjes en Iaat zich
weder tot aan het streepje door de opening trekken. Zij krimpen
dus bij afkoeling weder in.
Ook andere vaste lichamen zetten zich bij verwarming uit. Wan-
neer de smid eenen ijzeren hoepel om een rad wil leggen, maakt hij
den hoepel gloeiend. Na de afkoeling sluit de hoepel stevig om het
rad. Bij het inzetten van glasruiten in de vensters laat men altijd
eenige ruimte voor de uitzetting van de ruit; deed men dit niet,
dan zou de ruit in de zomer barsten. De staven op den ijzeren
spoorweg sluiten niet volkomen aan elkander; men laat er eenige
ruimte tusschen. Zij kunnen zich daardoor des zomers uitzetten zon-
der krom te buigen.
Slechts enkele vaste lichamen krimpen bij verwarming in, het
versche hout, de vochtige klei. Over deze weinige
uitzonderingen wordt later gesproken.
7o®'e Proef. Een glazen kolfje wordt geheel
gevuld met water, dat men met indigo blauw ge-
kleurd heeft; in het glazen kolfje wordt eene door-
boorde kurk bevestigd met eene lange glazen buis
daarin, die niet al te nauw mag zijn. Men zorgt,
dat er na het opzetten van de kurk geen lucht in
het kolfje blijft en dat het water een eintl hoog
in de buis staat. Daarna plaatst men de kolf op
metaalgaas in den ring van den filtreerstandaard
en verwarmt haar langzaam.
Aanvankelijk daalt het water in de glazen buis
een weinig, maar weldra begint het te stijgen. Bij
de afkoeling daalt het weder.