Boekgegevens
Titel: Grondbeginselen der natuurkunde, door de eenvoudigste proeven toegelicht
Serie: Van Druten & Bleekers goedkope bibliotheek voor alle standen, of verzameling van nuttige werken over allerlei vakken van wetenschap door de beste der hedendaagse schrijvers, [1e afd., serie 1], dl. 12-14
Auteur: Crüger, F.E.J.; Logeman, W.M.
Uitgave: Sneek: Van Druten & Bleeker, 1856-1858
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: NOK 09-61
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_200029
Onderwerp: Natuurkunde: natuurkunde: algemeen, Natuurkunde: meetmethoden, meettechnieken en instrumentatie van de natuurkunde
Trefwoord: Natuurkunde, Experimentele natuurkunde, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Grondbeginselen der natuurkunde, door de eenvoudigste proeven toegelicht
Vorige scan Volgende scanScanned page
64
deleii verminderd, dewijl daardoor de oneffenheden opge-
vuld worden. Bij de ijzeren spillen van een windas, die op ge-
goten ijzer of koper draaijen en met olie, talk of reuzel gesmeerd
worden, bedraagt de wrijving V-n. Bij geheel nieuwe werktuigen
is zij grooter en hunne arbeidshoeveelheid derhalve geringer,
dan nadat zij eenigen tijd in gebruik zijn geweest. Waar tou-
wen gebruikt worden, bewerkt niet enkel hunne wrijving, maar
ook hunne onvolkomene buigzaamheid of stijfheid een verlies
aan de arbeidshoeveelheid der machine.
Ar- Hoe aanzienlijk het door de wr ij ving voortgebrag-
arbeidsverlies aan ieder werktuig is, zal dui-
lies delijk worden wanneer wij nagaan, wat ten gevolge der wrijving
iedM enkel deel van een werktuig, de spil aan de as van een
werk- waterrad, aan arbeid verbruikt. Laat het waterrad, bij een gewigt
van 12,500 pond, gegoten ijzeren spillen van 15 duim middellijn
hebben en in eene minuut 6 omwentelingen doen. Bij behoor-
lijk gesmeerde spillen bedraagt de wrijving V-ih van den daar-
door gedragen last, die hier 12,500 pond uitmaakt, derhalve
X 12,500 = 2000 pond; zulk eene groote kracht wordt er
vereischt om de spil te bewegen. Nu moet echter de spil zich
draaijen, en daarbij moet iedere plaats van haren omtrek een
cirkel doorloopen, die, gelijk alle cirkels, ''Vu3 maal zoo groot
is als zijn middellijn. De spil heeft eene middellijn van 15 duim;
de geheele cirkel heeft daarom eene lengte van ''Viia x 15 =
ruim 47 duim of 0,47 el, en de kracht van 1000 pond, die,
bij 6 omwentelingen van het rad in eene minuut, dezen cirkel-
vormigen weg 6 maal doorloopt, heeft een arbeid van 0,47 x
6 X 1000 = 2820 kilogrammeter. Zoo aanmerkelijk is voor
iedere minuut het arbeidsverlies, dat hier door de spil van een
enkel windas voortgebragt wordt, en toch moet ieder zamenge-
steld werktuig eene menigte van assen en raderen, ten deele van
een niet gering gewigt, bezitten. Gelijk uit de berekening volgt,
zou het arbeidsverlies grooter zijn, indien de spillen een groo-
teren omtrek hadden, waarom het voordeelig is aan onze rij-