Boekgegevens
Titel: Grondbeginselen der natuurkunde, door de eenvoudigste proeven toegelicht
Serie: Van Druten & Bleekers goedkope bibliotheek voor alle standen, of verzameling van nuttige werken over allerlei vakken van wetenschap door de beste der hedendaagse schrijvers, [1e afd., serie 1], dl. 12-14
Auteur: Crüger, F.E.J.; Logeman, W.M.
Uitgave: Sneek: Van Druten & Bleeker, 1856-1858
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: NOK 09-61
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_200029
Onderwerp: Natuurkunde: natuurkunde: algemeen, Natuurkunde: meetmethoden, meettechnieken en instrumentatie van de natuurkunde
Trefwoord: Natuurkunde, Experimentele natuurkunde, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Grondbeginselen der natuurkunde, door de eenvoudigste proeven toegelicht
Vorige scan Volgende scanScanned page
321.
met den barometer geplaatsten, door onzen landgenoot Huijgens
/ uitgevonden, zoogenaamden controleur. Deze verschilt slechts
,;; uiterlijk van den barometer, maar berust op hetzelfde beginsel,
i'i l)e buis is bij E gesloten, bij L open. De arm E H I is
■..; met kwik gevuld; houdt men de buis dus regtop, dan zakt
i het kwik in de verwijding bij E en rijst in die bij I, totdat
f j het verschil in stand tusschen beide weder 76 duimen, of daar-
omtrent , bedraagt. In beide verwijdingen komt het kwik dus
ongeveer halverwege, ende overblijvende ruimte in I en een
gedeelte van de buis L is gevuld met eene zeer ligte vloeistof, ge-
woonlijk spiritus of zoogenaamden voorloop, die om de zigt-
baarheid rood of blaauw is gekleurd. Wa>t zal er nu gebeuren
als b. v. de drukking der lucht slechts een weinig vermindert,
zoodat het kwik in B daardoor één streep lager gaat staan ? Dan
rijst dit even veel in I, en drukt den daarop rustenden spiritus
naar boven; maar de buis L, waarin die rijzing moet geschie-
den , is veel naauwer, tienmalen naauwer dikwijls dan de ver-
wijding I, waarin het kwik rijst, en om dus den spiritus , die door
een streep rijzing van het kwik in die buis L wordt gestuwd,
■ daarin te kunnen bergen, moet hij eene ruimte, nu niet van één ,
maar van tien strepen daarin beslaan. Men begrijpt dat dit getal
tien hier slechts tot een voorbeeld is genomen; niets is gemak-
kelijker dan de buis twintig en meer malen naauwer te ma-
ken , en dus de op- en nedergaande beweging van het kwik,
bij veranderingen in de drukking der lucht, daardoor even
zoo veel malen vergroot op de schaal des controleurs zigtbaar
te doen worden.
De juistheid van een barometer en ook van eenen controleur
hangt vooral daarvan af, dat er zich in het Torricellische ledig
geene lucht bevindt. Om te onderzoeken of dit het geval is,
houdt men den barometer voorzigtig op zulk eene wijze dat de
kwikkolom tot in den hoogsten top der glazen buis opstijgt.
Blijft hier eene ruimte vrij, die het kwik niet in staat is in te
nemen, dan is er lucht in het Torricellische ledig, en deze werkt
i'ifi
■ï'
fik