Boekgegevens
Titel: Grondbeginselen der natuurkunde, door de eenvoudigste proeven toegelicht
Serie: Van Druten & Bleekers goedkope bibliotheek voor alle standen, of verzameling van nuttige werken over allerlei vakken van wetenschap door de beste der hedendaagse schrijvers, [1e afd., serie 1], dl. 12-14
Auteur: Crüger, F.E.J.; Logeman, W.M.
Uitgave: Sneek: Van Druten & Bleeker, 1856-1858
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: NOK 09-61
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_200029
Onderwerp: Natuurkunde: natuurkunde: algemeen, Natuurkunde: meetmethoden, meettechnieken en instrumentatie van de natuurkunde
Trefwoord: Natuurkunde, Experimentele natuurkunde, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Grondbeginselen der natuurkunde, door de eenvoudigste proeven toegelicht
Vorige scan Volgende scanScanned page
134
De re-
giile-
rende
spiraal-
veêr.
73. De spiraalveêr als regulator. In de slingeruur-
werken wordt de beweging door het echappement, slinger
en anker, zoo naauwkeurig bepaald, dat bij iedere schom-
meling van den slinger steeds het zelfde getal tanden verder
voortgaat. In de zakhorologiën bestaat het echappement uit eene
veêr in verband met een klein vliegwiel; het is insgelijks door
Huyghens uitgevonden, üe hiertoe gebezigde veêr, de spi-
raalveêr, is veel zwakker dan de horologieveêr, die het ge-
heele werk drijft, maar van gelijksoortige gedaante. Haar uiter-
ste einde zit onbewegelijk aan de wijzerplaat vast, terwijl haar
binnenste einde aan eene regtstandige beweegbare spil bevestigd
Fig. 72 a. weinig boven de spiraalveêr draagt
de spil een horizontaal, metalen vliegwieltje,
de 0 n r u s t. Verder naar onderen is de spil
van twee uitstekende vleugels voorzien, die,
gelijk het anker der klok, bij afwisseling in
een kroonvormig schakelrad gi'ijpen.
Wordt de onrust bewogen,. dan rekt zich
de spiraalveder uit, en de eene vleugel ver-
laat het schakelrad. Maar terwijl de veder
door hare elasticiteit zich snel weder zamen-
trekt, draait zij het vliegwiel en de spil, totdat de andere vleu-
gel in het schakelrad ingrijpt; doch daarbij heeft het vliegwiel,
dat in zijne beweging volhardt, de veêr zoo ver gedraaid, dat
zg zamengedrukt is. Zich uitzettende, veroorlooft zij het
schakeh-ad weder verder te gaan, wordt door de beweging van
het vliegwiel over hare vroegere grootte uitgerekt en moet zich
naderhand weder te zeer zamentrekken. Zoo slingert de onrust
regelmatig heen en weêr en laat het schakelrad zich even zoo
regelmatig bewegen als het door slinger en anker geschiedt, ter-
wijl het door dit rad, even als dit met den slinger het geval
is, in aanhoudende beweging gehouden wordt. Gelijk een langere
slinger langzamer schommelt dan een kortere, zoo zijn ook de slin-
geringen eener langere spiraalveder langzamer dan die eener korte-
re. Om dus het horologie te kunnen regelen en langzamerhand