Boekgegevens
Titel: Grondbeginselen der natuurkunde, door de eenvoudigste proeven toegelicht
Serie: Van Druten & Bleekers goedkope bibliotheek voor alle standen, of verzameling van nuttige werken over allerlei vakken van wetenschap door de beste der hedendaagse schrijvers, [1e afd., serie 1], dl. 12-14
Auteur: Crüger, F.E.J.; Logeman, W.M.
Uitgave: Sneek: Van Druten & Bleeker, 1856-1858
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: NOK 09-61
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_200029
Onderwerp: Natuurkunde: natuurkunde: algemeen, Natuurkunde: meetmethoden, meettechnieken en instrumentatie van de natuurkunde
Trefwoord: Natuurkunde, Experimentele natuurkunde, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Grondbeginselen der natuurkunde, door de eenvoudigste proeven toegelicht
Vorige scan Volgende scanScanned page
97
ving, die, in het voorbijgaan gezegd, bij de schroef zonder einde
iets minder bedraagt dan bij de schroef met moer, buiten re-
kening, dan kunnen wij verwachten dat de last rijzen zal, zoodra
de magt iets grooter is dan zij naar deze verhouding wezen moet.
In onze staande uurwerken draaijen de veêr of de gewig-
ten een rondsel in ééne minuut eenmaal om; de m i n u u t w ij- Rader-
Tvoflc dei*
z e r en het rad dat hem draagt moeten echter eerst in een geheel uur wand-
of 60 minuten een omgang volbrengen. Zoo is dan aan den vol- klok.
genden eisch te voldoen: Een raderwerk zal zoo ingerigt wor-
den, dat het laatste rad eenmaal omdraait, terwijl het eerste
rondsel 60 omgangen maakt. Had het eerste rondsel 10 tanden,
dan moet het rad 600 tanden verkrijgen; maar raderen met ver-
scheidene honderden tanden zijn onbruikbaar en zouden ook te
groot worden. Men ziet zich daardoor genoodzaakt verscheidene
raderen en rondsels aan te wenden en het werk te verdeelen.
Het laatste rad moet zich 60 maal zoo langzaam draaijen als het
eerste rondsel; maar 60 maal is gelijk aan 15 x 4 of 7% x 8
maal. Een rad, dat 7'A maal zoo veel tanden heeft als men
aan het eerste rondsel geeft, zal zich 7 'A maal langzamer draai-
jen; het tweede rondsel moet het volgende rad weder 8 maal lang-
zamer draaijen, hetgeen daardoor te bereiken is, dat het rad 8
maal zoo veel tanden verkrijgt. Geeft men nu aan het eerste rondsel
10 tanden, dan verkrijgt het eerste rad 10 x IV-i ~ 75 tanden;
als ook het tweede rondsel 10 tanden verkrijgt, 't geen willekeu-
rig is, dan moet het eerste rad er 80 hebben. De veêr of het
gewigt draait dan het eerste rondsel in eene minuut eenmaal
om; het eerste rad heeft 7 V2 maal zoo veel tanden, draait zich
dus benevens het tweede rondsel eerst in 7 V2 minuten om; maar
het tweede rad heeft 8 maal zoo veel tanden als zijn rondsel en
besteedt daarom 8 x 7'/^ = 60 minuten of een uur, gelijk ver-
langd werd.
51. Kroonraderen en kegelvormige raderen. Behalve Kroon-
dat somwijlen het getal der omdraaijingen veranderd moet worden, ■"^•^sren.
cr. nat. " 7