Boekgegevens
Titel: De globe: aardrijkskundig schetsboek voor school en huis
Auteur: Bos, P.R.
Uitgave: Groningen: J.B. Wolters, 1880
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 200 E 3 (atlas)
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_200007
Onderwerp: (Sociale) geografie, cartografie, planologie, demografie: (sociale) geografie: algemeen
Trefwoord: Geografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   De globe: aardrijkskundig schetsboek voor school en huis
Vorige scan Volgende scanScanned page
313
brenti en op Java pasanggrahan geheeten, tot nachtverblijf dient voor
reizende ambtenaren. Op de vredeplaats treft men tegenwoordig ook menig-
maal de taboeh niet aan, ofschoon elke penghoeloe er gewoonlijk een voor
zijne woning geplaatst heeft. Maar in elke negari, zoover ik weet, is een
misighit (de inlandsche moskee), een zuiver of soms langwerpig vierkant
gebouwtje, dat inwendig niets anders vertoont dan een preekstoel en de
gewone nis in den westelijken muur, waarheen de geloovigen, onder het
gebed, het gelaat richten. Even als we bij de soerou reeds opmerkten,
heeft het dak geen horens, maar zoogenaamde pontjaks, die in den regel
ten getale van twee of drie, maar soms ook van vijf of zes, boven elkaâr
uitsteken, zoodat het dak uit verscheidene boven elkander geplaatste daken
samengesteld schijnt. De misighit moet in het midden van het dorp, op
negari's grond, staan, zoodat men ze veelal in de nabijheid der vredeplaats
aantreft. Komt men des avonds op dit vreedzame plekje, dan vindt men
er^ gewoonlijk de ingezetenen van het dorp bijeen, de ouden in behage-
lijken kout op de groote zode rondom een klapperboom hurkend en lig-
gend, terwijl de knapen en meisjes, in Edens kostuum, zich dartel met
spelen en stoeien vermaken.
Wil men echter den inlander in zijn handel en wandel, in al zijn doen
en laten, kortom in zijne volkseigena^digheid zien, dan moet men de
pasar bezoeken. Soms wordt deze op het bovengenoemd plekje gehouden :
maar wanneer de omstandigheden het toelaten, legt men de marktplaats
bij voorkeur buiten het dorp aan. Sommige pasars liggen zelfs ver van
eenige woonplaats, geheel op zich zelf, b. v. de pasar Soengei Lasi in de
IX Kota, of die van Sidjoendjoeng, waar ook de controleurswoning afge-
zonderd in de wildernis staat. —■ De reden daarvan ligt voor de hand.
Vroeger, toen de hanengevechten nog niet waren verboden, hadden die
plaats op de pasar. Eene menigte menschen wonen ook thans nog zulk een
volksfeest bij (het meest verspreide en het eenige volksvermaak), hoewel
zij, sedert ons bestuur de hanengevechten tegengaat en zelfs zwaar straft,
zich daartoe naar de verborgenste hoeken van het gebergte of diep in de
bosschen moeten begeven. De een brengt een' kemphaan mede, de ander
komt alleen om te wedden, en dit vooral is de oorzaak van soms groote
ellende, die zich uitstrekt tot gansche familien, en niet zelden tot roof en
doodslag aanleiding geeft. Een enkele man zet soms tot honderd gulden
op, eene som, die slechts weinig inlanders bezitten.
Heeft hij al zijn geld verloren, zijne kostbaarheden en sawahs verpand
of verkocht en zich zelf, zoowel als zijne familie, in armoede gedompeld,
dan zet hij, even als de oude Germanen, zijn eigen persoon op het spel,
en wordt daardoor, werd vroeger althans, vaak levenslang de pandeling
van een ander. Er bestaat dus reden genoeg, om de dobbelzucht van den
inlander, en wat daartoe aanleiding geeft, met gestrengheid tegen te gaan;
maar bij de gebrekkige middelen, die ons ten dienste staan, bij de meer
dan onvoldoende controle, is het niet te voorzien, dat dit ooit zal geluk-
ken. Oudtijds nu, toen de hanengevechten nog op de pasar gehouden wer-