Boekgegevens
Titel: De globe: aardrijkskundig schetsboek voor school en huis
Auteur: Bos, P.R.
Uitgave: Groningen: J.B. Wolters, 1880
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 200 E 3 (atlas)
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_200007
Onderwerp: (Sociale) geografie, cartografie, planologie, demografie: (sociale) geografie: algemeen
Trefwoord: Geografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   De globe: aardrijkskundig schetsboek voor school en huis
Vorige scan Volgende scanScanned page
311
alle gebouwen rust de balei-balei op palen, die, even als ook de omwan-
ding, met bonte kleuren en snijwerk versierd zijn. Ze bestaat uit één ver-
trek , wanneer men althans dien naam mag geven aan de lange, smalle
lade, die rondom, op de breedtezijden na, geheel open, de ruimte tus-
schen het dak en den vloer inneemt. Van buiten gezien, heeft de balei-
balei, gelijk alle inlandsche gebouwen, die aan weêrszijden oploopen, den
vorm van een schip op stapel. Niet in elk dorp heeft zij echter geheel
denzelfden bouw. Een klein verschil in den vorm duidt de laras aan,
waartoe de balei-balei en de streek, waarin zij staat, behoort. In sommige
negariën is zij namelijk in 't midden als in tweeën gescheiden. Het dak
loopt door, maar in den vloer schijnen eenige planken te ontbreken. Zij
heeft, zooals de Maleiers zegt, een olifantenpad, of m. a. w. een olifant
zou er door heen kunnen loopen. Dit is het kenmerk van de laras Kota
Pilihan, een der twee groote stammen, waarin oudtijds de Maleische be-
volking verdeeld was, en die, welk verschif er ook vroeger bestaan heeft,
thans in zeden, gebruiken en instellingen, zoover ik weet, geheel overeen-
komt met de laras Bodi Tjiniango. Nogtans weet elk inlander, tot welken
van deze beide stammen hij oorspronkelijk behoort. De balei-balei van de
laatstgenoemde laras onderscheidt zich hierdoor alleen van de reeds be-
schrevene, dat de vloer en de rand er om heen, ter hoogte van een voet
ongeveer, over de gansche lengte van het gebouw onafgebroken doorloopen.
Gewoonlijk staat er ook geen trap voor, die bij de andere balei-balei uit
een paar groote steenen bestaat. Is er geen hadat-verschil meer tusschen
de beide larassen, de lahdstreken waarover zij zich uitbreiden, hoewel
overal in elkander loopend en elkander enclaveerend, onderscheiden zich
hierin, dat, volgens den Maleier, het gebied der laras Kota Pilihan zich
grootendeels tot het gebergte, en dat van Bodi Tjiniago zich meer tot de
vlakte bepaalt.
In 't algemeen mag dit waar zijn, al berust het ook op eene bloote
legende. Perapatih Sabatang, zegt de Maleier, was een werkzaam en ijverig
man. Kjai Tommanggoengan, het hoofd der andere laras (Kota Pilihan),
kwam meer met zijne stamgenooten in aard overeen, en schuwde voor
alles vermoeienis en inspanning. Toen nu beiden hunne gemeenschappelijke
woonplaats, Priangan Padang Pandjang, op de helling van den Merapi,
verlieten, om elders vruchtbare gronden te zoeken voor hunne steeds ver-
meerderende stamgenooten, wien de eerste plaats van hunne vestiging wel-
dra te eng werd, bleek alras de groote ijver van Perapatih Sabatang, den
stamvader en misschien den wetgever tevens van Bodi Tjiniago. Vóór dag
en dauw was hij op. Zich ternauwernood rust gimnend leide hij des nachts
het hoofd op een' steen, volgens eene andere lezing, op een' klapperdop.
Geen wonder, dat hij de mooiste gronden voor zijn aandeel nam! De in-
") Den naam laras geeft de inlander alleen aan de twee oude familiestammen Kota
Pilihan en Bodi Tjiniago. In administratieven zin is de laras eene verzameling van
negariën, aan het hoofd waarvan een toeankoe laras geplaatst is.