Boekgegevens
Titel: De globe: aardrijkskundig schetsboek voor school en huis
Auteur: Bos, P.R.
Uitgave: Groningen: J.B. Wolters, 1880
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 200 E 3 (atlas)
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_200007
Onderwerp: (Sociale) geografie, cartografie, planologie, demografie: (sociale) geografie: algemeen
Trefwoord: Geografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   De globe: aardrijkskundig schetsboek voor school en huis
Vorige scan Volgende scanScanned page
194
vaste punten uit hun natuurlijk verband gerukt, in Europa zoowel als daar
buiten; in Europa zijn het Helgoland, de Normandische eilanden, Gibral-
tar en gedurende eenigen tijd ook de Ionische eilanden. Nooit heeft een
volk zich in die mate den oceaan dienstbaar gemaakt, nooit met grootere
scherpzinnigheid schijnbaar onbeteekenende punten in en aan den oceaan
en, zooals we juist zagen, zelfs in en aan binnenzeeën tot handelsplaatsen
en stations weten te verheffen. Welk een verschil tusschen de steeds langs
dezelfde wegen heen en weer varende Spanjaarden naar Amerika en de
alomtegenwoordigheid der Engelschen op de oceanen, die zich er niet
mede tevreden stelden met de producten der beide rijke Indien naar
Europa te brengen en daarvoor de voortbrengselen der Europeesche nijver-
heid in te voeren, maar ook de hun dienstbare oceanen naar alle richtingen
en in alle opzichten onderzochten door nieuwe wegen te zoeken, het ge-
heim der lucht- en zeestroomingen na te vorsehen, de diepte der wateren
te peilen, astronomische waarnemingen te doen, de ligging van zoo vele
punten op aarde te bepalen, enz. enz. En hoe vele van deze tochten zijn
een strijd geweest met haast ongeloofelijke gevaren en ontberingen! Maar
ze bleven niet zonder gevolgen voor het eilandenrijk. Het overvleugelde
alle staten van 't continent in den handel en de heerschappij ter zee, en
het verspreidde door ontdekkingen en veroveringen, door het stichten van
koloniën en het aanknoopen van handelsbetrekkingen Europeesche bescha-
ving over alle deelen der aarde. De Engelsche taal, ontstaan uit de samen-
smelting van Germaansche en Romaansche bestanddeelen, verbreidde zich
met verbazende snelheid in de andere werelddeelen en de drie grootste
oceanen. De Engelsche taal is thans het meest verbreid en mag terecht
eene wereldtaal heeten; want zij wordt door minstens 80 millioen menschen
gesproken. De Britsche handel is niet minder een wereldhandel; hij alleen
heeft meer dan 1/3 van alle schepen der zeevarende natiën in de vaart, en
daarnaast staat eene oorlogsvloot, die de grootste der aarde is.
Toen nu in de tweede helft der vorige eeuw de Engelsche heerschappij
ter zee nauwelijks meer werd aangevochten, begon het tweede tijdperk
zijner ontwikkeling: de verbinding van de macht op de oceanen met de
industrieele kracht. Tot dusver waren de wollen stoffen de voortreffelijkste
en bijna eenige voortbrengselen van de Engelsche industrie, en deze had
zich beperkt tot het oosten des eilands tusschen Theems en Washbaai. Nu
echter ontstonden in de armere, van andere hulpbronnen ontbloote berg-
streken, waar ijzer en kolen, de beide voornaamste hef boomen voor de
industrie, worden gevonden, uit onbeteekenende dorpen rijke fabrieksteden ,
als Birmingham, Manchester, Sheffield, Leeds, en in hare nabijheid kwa-
men havensteden als Liverpool en Huil snel tot bloei, en de welvaart van
het industrieele Engeland deed den bloei van het landbouwende gedeelte
ras toenemen.
Tegen het laatst der i8e eeuw kwam de toepassing van de stoomkracht
de industrie krachtig te hulp. Terwijl vroeger de in den winter bevTOzen
en des zomers soms uitgedroogde beken als beweegkracht voor een beperkt