Boekgegevens
Titel: Kijkjes in de Oost: een leesboek voor de volksschool
Deel: 1 Java
Auteur: Heijde, H.C. van der; Veth, P.J.
Uitgave: Groningen: P. Noordhoff, 1891
4e herziene dr; 1e dr.: 1875
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: P.B. 1241 : 4e dr. (dl. 1)
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_204501
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Kijkjes in de Oost: een leesboek voor de volksschool
Vorige scan Volgende scanScanned page
ii8
Van den Bosch was in de laatste jaren der vorige eeuw als
soldaat naar Indië gegaan. Zijn buitengewone bekwaamheid,
vooral in zaken, die het bestuur betroffen, waren oorzaak , dat hij
snelle bevordering maakte. In 1808 kwam hij als kolonel in
Nederland terug. Zes jaar later werd hem de regeling van het
krijgswezen voor Indië opgedragen. Zijn verdiensten werden
door den Koning hoog gewaardeerd.
Hij was een tegenstander van de denkbeelden van Raffles en
meende, dat de wijze, waarop de Compagnie de Indische zaken
had behartigd, de voorkeur verdiende. De gedwongen verbou-
wing van handelsartikelen niet alleen herstellen, maar zelfs aan-
merkelijk uitbreiden, de heerendiensten weder invoeren, ziedaar
de middelen, van welke hij alleen heil verwachtte. Hij wilde
dus de belasting in arbeid weder in de plaats van de landrente
stellen, daar waar zulks met goed gevolg kon geschieden.
In Januari 1830 kwam Van den Bosch op Java aan. Dade-
lijk reisde hij dit eiland in alle richtingen door, om de invoe-
ring der gedwongen cultures te bespoedigen. Hij ging daarbij
uit van deze beginselen: indien een dorp (dessa), dat aan land-
rente het vijfde gedeelte van de opbrengst der landerijen ver-
schuldigd was, voortaan het vijfde deel der landerijen zelve af-
zonderde voor de teelt van producten, voor den handel geschikt,
dan zou zulks in plaats komen van die belasting, indien die teelt
niet meer arbeid vorderde dan de rijstbouw. Was dit laatste
wèl het geval, dan zou de meerdere arbeid vergoed worden.
Was de waarde der geteelde producten grooter dan het bedrag
der verschuldigde landrente, dan zou ook dit meerdere aan de
bevolking der dessa worden terugbetaald. Bovendien nam de
regeering de kansen van misgewas voor haar rekening, als ten
minste gebrek aan zorg en ijver van de inlanders niet de oor-
zaak daarvan was.
Dit zijn de grondslagen, waarop Van den Bosch zijn stelsel,
algemeen als het Cultuurstelsel bekend, heeft gebouwd. En
ware men steeds aan die beginselen getrouw gebleven, dan zou
waarschijnlijk de druk voor de Javanen niet zoo groot zijn ge-
worden. Maar de stijgende behoefte van de Nederlandsche
schatkist, vooral door den langen duur van de verwikkelingen
met België, maakte verzwaring van den gedwongen arbeid