Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
802
Indien eenige personen elkander de hand geven, en de eerste raakt den visdi
aan, zoo gevoelt de tweede en ook de derde den slag; evenwel met steeds af-
nemende sterkte. Maar de slag is zelfs nog door een' kring van 20 personen
voelbaar, indien de eerste den visch aan den buik, de laatste aan den rug aanvat.
In het water zijn de slagen minder sterk dan in de lucht. Daar het water een
geleider is, zoo kan een groote sidderrog in het water schokken veroorzaken
op een' zekeren afstand, dat wil zeggen, indieii hij niet wordt aangeraakt.
Geeft de sidderrog een' schok of slag , dan schijnt dit geheel willekeurig te
geschieden. Somtijds kan men hem aanraken, zonder iets te voelen; prikkelt
men echter het dier op eene of andere vvijze, zoo kan men verzekerd zijn slagen
te znllen bekomen. Davy heeft met de electriciteit van den sidderrog staleu
naalden gemagnetiseerd, magneetnaalden doen afwijken en scheikundige wer-
kingen voortgebragt, en daardoor bewijzen geleverd, dat de electriciteit van
dat dier met die der wrijvings- en galvanische electriciteit gelijksoortig is,
Becquerel heeft, door middel van eenen galvanometer ontdekt, dat de positieve
stroom altijd van den rug naar den buik overging. De rug is dus positief-, de
buik negatief-electrisch. Men is er zelfs in geslaagd, om door de electriciteit
van dit dier vonken te verkrijgen.
Debeef-aal, ook wel surinaamsche aal genaamd, heeft nog grootere electrische
kracht dan de sidderrog.
Humboldt heeft in veteeniging met Bonpland eene menigte proeven met de
beef-alen genomen; hoort, wat hij over hunne eigenaardige levenswijze, en de
manier, waarop zij gevangen worden, zegt: Niet alleen de krokodil en de jaguar
(de zoogenaamde amerikaansche tijger) vervolgen de zuid-amerikaansche paar-
den, ook onder de visschen hebben zij gevaarlijke vijanden. De moerassen van
Bera en Rastro zijn met tallooze electrische alen gevuld, die met elk deel van haar
slijmerig, geel gevlekt ligchaam electrische slagen naar willekeur toebrengen.
Deze beef-alen hebben 5 tot 6 voet lengte, en bezitten krachts genoeg, om dieren
tedooden, wanneer zij hare electrische werktuigen op eenmaal in eene gunstige
rigting ontladen. De weg, door de steppen van üritucu, moest eenmaal verlegd
worden, omdat hy door eene rivier liep, waarin de beef-alen zich in zulk eene
menigte hadden opgehoopt, dat jaarlijks verscheidene paarden bij den overtogt
verdronken, ten gevolge der verdooving, die zij door de alen ondergingen.
Alle andere visschen ontvlugten de nabijheid dezer gevreesde dieren. Zelfs ver-
schrikken zij den visscher, aan deu hoogen oever gezeten, wanneer het vochtige
hengelsnoer tot hem de schokken uit de verte geleidt. Alzoo breekt uit den
diepen schoot des waters het electrische vuur uit.
Een schilderachtig schouwspel levert de vangst der beef-alen op. Men jaagt
muildieren en paarden in een moeras, dat de Indianen naauw omsluiten; de
ongewone beweging wekt de moedige visschen tut den aanval op. Slangvormig
ziet men hen op het water kronkelen cn zich listig onder deu buik der paarden
dringen. Vele dezer dieren bezwijken onder de hevigheid der onzigtbare slagen.