Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
801
duidelijk sporen van K, wanneer men het tegen een stuk kaoutsehouk drukt,
terwijl dit laatste —E doet zien. De hoeveelheid E, die door drukking vrij
wordt, hai.gt af van de stof, geleidbaarheid, temperatuur en de sterkte der
drukking.
2'. Splijt men een stuk glimmer een weinig aan het eene einde, kleeft men
nu aan elk der daardoor nog niet geheel gescheidene plaatjes een stukje zegel-
lak vast, en volbrengt men daarna verder, door middel der lakstangetjes, de
splijting, zoo toont het eene blaadje —|-E en het andere—E. Zoo is het ook
met alle regelmatig deelbare kristallen gesteld. Ook bij het stampen van suiker,
krijt enz. ziet men in donker electrisch licht.
3*. Scheikundige verbinding en ontbinding is ook van electriciteitsontwikkeling
vergezeld. Eenige weinige voorbeelden mogen tot opheldering hier plaats vinden.
!hj de verbranding der ligchamen, dat is bij hunne verbinding met zuurstof of
eene andere brandstof, verkrijgt het brandende ligchaam altijd de eene, en de
stof, die de verbranding onderhoudt, de andere E. Kool wordt alzoo bij ver-
branding negatief, en het daarbij gevormde koolzuur positief electrisch. Deze
proeven zijn genomen, door het brandende ligchaam met den collectorplaat
van den condensator te verbinden, en op deze wijze heeft men dan ook ontdekt,
dat de zuurstof, zoo dikwijls zij zich met een ander ligchaam verbindt, altijd
positief, en het laatste negatief-electrisch is.
4*. Ook bij de levenswerking in planten en dieren, en hier treden wij op het
gebied der physiologische werking van den stroom (zie bladz. 698), meent men
electrische verschijnselen te hebben waargenomen. Pouillet meende zulks te
zien, terwijl het kiemen en wassen der planten in geïsoleerde potten plaats
greep. Tot zulke verschijnselen brengt men ook de electrische krachten, die
men bij sommige visschen ontdekt. Tot de electrische visschen behoort de sid-
derrog, de heef-aal en de beef-visch. Zij schijnen hunne electrische werking aU
middel tot verdediging aan te wenden, en men heeft reeds verschillende verkla-
ringen van het zonderlinge verschijnsel, dat zich bij deze dieren opdoet, gegeven.
Onze landgenoot Musscheubroek was de eerste, die den slag, door de ontlading
der leidsche Hesch te weeg gebragt, met die van den beef-aal vergeleek, en die
derhalve twee verschijnselen, wier oorsprong geheel verschillend scheen, tot
eene gemeenschappelijke bron terug voerde.
Meu vindt den sidderrog in de Middellandsche en Atlantische zee; zeer zeld-
zaam in de Noordzee. De l)eefaal treft men vooral in de biunenmeiren van Zuid-
Amerika, en wel hoofdzakelijk in Guyana aan; terwijl de beef-visch in den Nijl,
den Niger en in andere afrikaansche wateren gevonden wordt.
De sidderrog vertoont vele der verschijnselen, welke wij bij de behandeling
der electriciteit hebben leeren kennen.
Wanneer men hem met de hand of met den vinger of met eenen goeden ge-
leider , luj voorbeeld eene metalen staaf, aanraakt, zoo verkrijgt men eenen
schok. Met glas of hars kan men het dier zonder gevaar aanvatten.
35