Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
.772
plaatsgrijpt, zoodra de stroom, iii R rondloopende, wordt omgekeerd. Gaat dc!
stroom in de deelen 1 en 2 (zie fig 491) opwaarts, of naar het punt e, en die:
in den draad R in de rigting van de wijzers eener klok, zoo draait de draad c d
met de rigting des sTVooms in R mede.
Op dergelijke wijze kan men eeu' bewegelijken, doorstroomenden geleider om een'
magneet doen ronddraaijen. L>it geschiedt zeer gemakkelijk op de volgende wijze. Ü
In fig 493 verbeeldt aaeen' van onder met eene kurken stop c voorzienen?!
Fuj. 493.
glazen cilinder; b' is een staafje week ijzer, dat
door het midden van de stop reikt; de cilinder
a bevat eenig kwikzilver nn, dat er tot 2 a 3
duim hoogte in staat, en boxen welks opper-
vlak het staafje b b' uitsteekt; d verbeeldt een'
dunnen platina-draad, die van boven bij e aan
een geleider ;> zoodanig is bevestigd, dat hij
zich zeer gemakkelijk kan bewegen, en met zijn
onder einde slechts even onder de kwikopper-
vlakte reikt. Nabij dit einde is een zeer ligt
glazen balletje vastgesmolten , ojidat de platina-draad nimmer het staafje b'
geleidend zoude kunnen aanraken. Sluit men nu den stroom door verbinding
der schroefjes 1 en 2 met de polen der batterij, zoo gaat de stroom door den
geleidenden draad p, langs e, d, het kwikzilver, den draad r, die door den
bodem c heen er in reikt, en zoo weder naar de batterij terug. Wordt ver-
der het slaafje b b\ door aan het ondereinde b een' krachtigen magneet te
houden, zelf een magneet, dan begint de platina-draad rondom den mag-
neet b b' te draaijen; wanneer de stroom, zoo als in het vooronder-
stelde geval is aangewezen, vau boven naar beneden in d voortgaat, en
het einde b' is tot zuidpool gema.'ikt, dan geschiedt de omdraaijing in
eene rigting, die tegenovergesteld is met den wijzer der klok; maakt men
6'tot noordpool, of keert men den stroom in d om, dan verandert de rigting
der omdraaijing. De oorzaak daarvan ligt na het behandelde bij fig. 489,
voor de hand. Stelt namelijk in die figuur ab cen' cirkelvormigen stroomge-
leider voor, dien men juist op den kant ziet, dan gaat de stroom bij het
punt b iii de, volgens het pijltje bepaalde rigting, door het xlak van het pa-
pier heen, en dus benedenwaarts, terwijl de stroom in den vasten geleider,
indien men dien ook cirkelvormig genomen denkt, in de rigting van de wijzers
der klok voortloopt; de draad a b beweegt zich in die vooronderstelling volgens
de gegevene verklaring tegen den stroom in. Dit is nu juist het geval, dat in
fig. 493 is voorgesteld. Is namelijk b' de zuidpool, dan loopen de electrische
stroomen in het weeke ijzer b b\ naar Ampère, volgens den uurwijzer in eene
horizontale rigting rond: dc stroom in d gaat benedenwaarts, en de draaijing van
d geschiedt dus tegen de beweging dier wijzers in. Het spreekt van zelf, dat
b' b ook een staalmagneet zijn kan, maar dan kunnen niet zoo gemakkelijk de