Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
scheid en; zij worden ook wel grondstoffen of elementen genoemd, omdat uit
hunne vereeniging alle stoffen zijn zamengesteld. Zamengestelde ligchamen, zijn
zoodanige, welke uit twee, drie of meer ongelijksoortige stoffen bestaan. Naar
het getal grondstoffen, dat er in een zamengesteld ligchaam voorkomt, heet het
twee, drie of vierledig. Bijna nooit zijn de ligchamen meer dan vierledig.
Zoo bestaat, bij voorbeeld, in de zamenstellingen, door kunst verkregen, glas
uit zuiver zeezand of kiezelaarde, vermengd met soda of potasch, en een weinig
zout, menie of arsenicum, enz,; zand, soda, zout en menie zijn intusschen ook
weder tweeleedige verbindingen; buskruid bestaat uit salpeter, zwavel en houts-
kool; zeep uit olii'n of andere vette stoffen, vermengd met potasch of soda en
kalk; in het ;)/an<(??in}"A: bevindt men, dat suiker en meest alle plantaardige lig-
chamen voornamelijk uit zuurstof, waterstof en koolstof bestaan ; in het rfie-
rennjk, de dieren cn derhalve ook ons ligchaam, hoofdzakelijk uit zuurstof,-
waterstof, koolstof cn stikstof; in het delfstoffenrijk, i)Ollood uit koolstof en
ijzer, het keukenzout uit chloor cn sodium., en zoo bijna alle delfstoffen uit
twee bestanddetïlen. Verder bestaat het water uit § deelen van zijn gewigt aan
zuurstof en het overige negende deel uit waterstof; de lucht, waarin wij leven,
voor uit stikstof cn ^ uit zuurstof. Onder de genoemde bestanddeelen zijner
enkelen,, die zeiven ook weder zamengesteld zijn.
Al die zamenstellingen nu weet de scheikundige te ontbinden, iedere stof op
zich zelve te verkrijgen, en uit enkelvoudige stoffen uieuwe ligchamen tot stand
te brengen. Verwoesten en te voorschijn roepen: ziedaar zijne voornaamste be-
zigheden. Het aantal enkelvoudige stofsoorten of elementen, waaruit alle lig-
chamen bestaan, beloopt, voor zoo verre ze thans bekend zijn, 62 of 63. Omtrent
twee derde van dit getal grondstoffen heeft eene algemeene toepassing verkre-
gen, van de overige is weinig bekend, en zij komen ook schaars voor. Het wekt
ongetwijfeld onze verwondering op, dat het onnoemelijk aantal ligchamen, zoo
eindeloos verschillend in uiterlijk aanzien, slechts zulk een gering getal elemen-
ten bevat. Wat meer zegt, alle levende schepselen, het geheele organische rijk,
bestaat hoofdzakelijk uit de vier grondstoffen, koolstof, waterstof, stikstof en
zuurstof, benevens een betrekkelijk zeer geringe hoeveelheid andere grond-
stoffen. Alleen de schikking, de wijze van verbinding der elementen geeft,
vereenigd met de moleculaire krachten, zulk eene groote verscheidenheid in
de ligchamen. Voorbeelden daarvan vindt gij in den diamant, de steenkolen
en houtskool, het krijt en marmer. Met vele andere zouden deze te vermeer-
deren zijn.
Men telt voornamelijk onder de grondstoffen: zuurstof, waterstof, stikstof,
koolstof, zwavel, phosphorus, chloor, jodium, enz., die men niet metaalaardige
of mctalloiden noemt, omdat zij door hare Hgtheid, minderen glans, gedeel-
telijke doorschijnendheid en andere eigenschappen zich zeer van de metalen
onderschee-den. Onder de enkelvoudige stoffen telt men ook de metalen, die
zich door hunne zwaarte, eigenaardig blinkenden glans en ondoorschijnend-