Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
.597
laat men door eene daartoe bestemde inrigting olie in de uitstroomingsbuis
vloeijen, zoo wordt de ketel positief en de damp negatief-electrisch, omdat de
wrijving van terpentijnolie en hout de tegenovergestelde werking van water
geeft.
De stoom-electriseermachine ontwikkelt niet meer kracht dan die met glazen
schijven. Het zal uit ons onderwijs verder blijken, hoedanig men de electriciteit,
die hier wordt opgewekt, kan opzamelen.
Wij hebben thans de voornaamste inrigtingen der elcctriseermachines be-
schreven en voegen er nog bij, dat men vroeger zwavel, bordpapier, zijde en
laken, tot het opwekken van electriciteit gebruikte, eu als wnjftniddcl wollen
lappen of ook wel de hand bezigde. Otto van Guericke, den lezer reeds als uit-
vinder der luchtpomp bekend, wreef zwavel met wollen lappen, ten einde
electriciteit op te wekken. Thans gebruikt men algemeen glas. Om papier
sterk electrisch te maken , neme men een vel postpapier of ook wel gewoon
schrijfpapier, legge het op eene warme onderlaag, bij voorbeeld op hel blad
eener kagchel, of op eene ijzeren of blikken plaat, die boven het vuur wordt
geplaatst; vervolgens wrijve of sla men het papier met een lapje llanel, eu ligte
het daarna aan de hoekeu horizontaal op. Brengt men er nu den knok van den
vinger onder, zoo springen er vonken over.
Een merkwaardig voorbeeld van opwekking van E door wrijving, werd iu
I847 bekend gemaakt door een' fabrikant in Maine (N. Amerika). Deze onl-
ilekte n 1 , dat de lederen drijfriemen in zijne katoenspinnerij door de wrijving
sterk electrisch werden. Zelfs geschiedde dit bij eeu dezer, welke over twee houten
trommels liep, in zulk eene hooge mate, dat er op den top van den vinger, bij
eeuen afstand van omstreeks 1 cl, vonken van het leder oversprongen, en dat
de katoenvezels elkander door den electrischen toestand, waariu zij gebragt
werden, afstieten en het werk belemmerden.
Laat ons thans onderzoeken in hoeverre wij de mate of den voorraad van
electriciteit, die door wrijving is opgewekt, kunnen schatten. Het is toch in
vele zaken van gewigt, om over den graad vau belading eens geleiders te kunnen
(K)rdeelen; daardoor toch spareu wij ons somtijds veel moeite, of kunnen gepaste
middelen in het werk stellen, ten einde in het doel, dat men zich voorstelt,
naar eisch te slagen.
Er is reeds een middel genoemd, om te ontdekken, of cr veel of weinig elec-
triciteit aanwezig is: het is de eenvoudige electrische
Fifj. 357. slinger, (zie fig. 346); want dc meerdere of mindere
^ ^ afs.tooting van het vlierpitballetje kan, hoewel zeer
onvolkomen, over den graad van electriciteit ecniger-
male doen besluiten. Er bestaat echter een gevoeliger
werktuigje, dat het aanwezen vau electriciteit ver-
^^ raadt: het is de electrische naald (zie fig. 357). Zij is
omtrent eveneens ingerigt als de magneetnaald (zie