Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
"H
.586
Fig. 348.
positieve, en in hem, die geslagen wordt, negatieve electriciteit aanwezig is;
hetwelk op de bekende wijze kan onderzocht worden.
De waarheid, welke wij onder n'. 3 vermeld hebben, kan door een zeer een-
voudig werktuigje worden zigtbaar gemaakt Het bestaat uit twee schijven (zie
fig. 348) van verschillende stoffen vervaardigd, bij voorbeeld eene van hout, en
eene van glas, die ieder door eene stang van glas, lak of hars a en
b geïsoleerd zijn, en van welke de houten schijf met lederover-
trokken is, dat weder door een amalgama van kwik, zink en tin
is bedekt. Indien men nu deze beide schijven tegen elkander wrijft,
zoo toonen zij, zoo lang zij op elkander liggen, geene sporen van
electriciteit; maar zoodra men ze van elkander verwijdert, wordt
op de eene positieve, op de andere negatieve electriciteit gevonden.
Men kan voor deze proeve ook schijven gebruiken van elke andere
zelfstandigheid zoo als hars, metaal, enz. en de proef dan ook af-
wisselen door de schijven met zijde, papier, wol, enz. te overtrek-
ken. Waarom vertoonde zich nu bij onze eerste proefnemingen slechts ée'ne soort
van electriciteit, en waar bleef de andere? Naarmate er meer electriciteit op zulke
wrijvingstoestellen wordt opgehoopt, noemt men de electriciteit digter, en van den
geïsoleerden electrischen geleider zegt men, dat hij geladen is; neemt men de elec-
triciteit weg, dan is er eene ontlading tot stand gebragt. In zulk een geladen
geleider stooten nu de gelijknamige electriciteitsdeeltjes elkander sterk af, willen
zich meer en meer van elkander verwijderen, oefienen daarenboven aantrekking
uit op, of worden aangetrokken door de ougehjknamige electriciteit der lucht-
deeltjes, en dit een en ander stelt dus een' toestand der electriciteit op den ge-
leider daar, die bekend is onder den naam van spanning: deze is de oorzaak, dat
de E. zoo gemakkelijk den geleider verlaat.
4'. Men heeft door menigvuldige proefnemingen de uiet-geleiders iu eene
reeks kunnen rangschikken, derwijze, dat elke stof, welke in de reeks voorafgaat,
met eene andere, die volgt, gewreven zijnde, positief electrisch zal worden, en omge-
keerd, indien men eene, die volgt, met eene zelfstandigheid, die voorafgaat, wrijft,
negatieve-electriciteit zal verkrijgen. Zulk eene reeks is bij voorbeeld de volgende:
kattenvel,
diamant,
konijnenvel,
gepolijst glas ,
wol,
papier,
witte zijde,
zwarte zijde,
lak of hars.
barnsteen,
zwavel ,
matglas.
Neemt men nu uit deze reeks, bij voorbeeld, gepolijst glas, en wrijft men het
met kattenvel, dat in de reeks voorop gaat, zoo zal men het negatief-electrisch
vinden, maar wrijft men het met wol of zijde, dat lager in de reeks staat, zoo
zal het positief-electrisch geworden zyn. Meent echter niet, dat hierin geene ver-
andering kan ontstaan: afwisseling van de temperatuur der stoffen, de meer of
mindere gladheid der oppervlakten, de kleur, de rigting der vezels, eene meer of