Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
.559
strijken majpielisch maken, lii c is een kojHiren, of, ora de wrijving te vermin-
deren, een agaten hoedje op de naald gesoldeerd, opdat zij daarmede kunne rusten
op de stalen punt van een loodregt staand staafje. Somtijds ook hangt men het
naaldje in het midden horizontaal op aan een' omgedraaiden, zeer ligten zyden
draad. Zulk eene vrijzwevende naald zal zich nu, zooals gezegd is, volgens eene
hjn in evenwigt stellen, die bijna van het noorden naar het zuiden gerigt is.
Nadert men nu deze naald met de pool van een' magneet, en wel buiten de ge-
zegde rigtingslijn, dan wordt de on gelijknamige pool der naald door den magneet
aaagetrokken, de naald begint te sliugeren en wel te sneller, naarmate men den
magneet naderbij brengt, indien men nu, onder dezelfde omstandigheden, ver-
schillende magneten achtereenvolgend op denzelfden afstand van de naald op deze
laatste doet werken, zoo zal de kracht dezer magneten tot elkander in dezelfde reden
staan als de getallen, die men verkrijgt, wanneer men het aantal slingeringen, dat zij
in denzelfden tijd bij elke naald voortbragten, met zichzelven vermenigvuldigt. Slin-
gerde bijvoorbeeld de naald onder den invloed van den magneet A in 5 minuten
50 maal, en bij de werking van B in 5 minuten 80 maal, dan zou de kracht van
A tot dien van B staan als 50 X 50 tot 80 X 80, dat is als 25 tot 64- De kracht
van B zou dus die van A ruim 2^ maal overtreffen Het valt in betoog, dat
deze wijze van meten der magnetische kracht veel naauwkeuriger is dan die,
welke men tot stand brengt door het aanhangen van gewigten aandepooleinden.
Vele merkwaardige eigenschappen vau den magneet zijn door deze slingerings-
methode , die Borda het eerst bekend maakte, aan
het licht gebragt; wij willen er eenige van vermelden.
il. De magnetische aantrekkingen en afstootingen
staan tot elkander in omgekeerde reden van de vierkanten
der ajstanden, dat is zoo de pool N van den magneet
!SZ (zie fig. 334) op een afstand, iVs, dien wij 1
zullen noemen, van de ongelijknamige pool z der naald
is verwijderd, en op dien afstand eene zekere kracht
1 uitoefent, zoo zal die kracht, bij eene 2, 3, 4 enz.
maal grooteren afstand, slechts bedra-
gen. Deze wet gaat door, zoolang de afstand IS z zóó
klein is, dat, ten gevolge van de lengte der staaf iVZ,
ile afstand Z z, of de werking van de gelijknamige
pool op de naald, kan verwaarloosd worden. Verwij-
dert zich de naald evenwel zoover van den magneet
ZN, dat de afstand zZ der gelijknamige pool, met
l)etrekking tot z N werkelijk vrij groot is, zoodat
men de aantrekking en afstooting in de rigtingen N z
en Z z geen van beide zonder invloed kan beschou-
wen, zoo verhouden zich volgens de berekening van
Gauss de geheele werkingen tot elkander omgekeerd
lig. 334.