Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
5ol
wisselt men het eerste wel eens met het woord positieve, het laatste met negatieve
magneetstof. Wy zullen iu het vervolg de beide polen naar de streek, die zy
op aarde aanwijzen, benoemen, en indien wij eene figuur noteren, zal de letter n
altijd de noord- en z de zuidpool beteekenen.
Het is duidelijk, dat deze rigtende kracht, die de aarde op den magneet uit-
oefent, een geschikt middel aau de hand geeft, om de gelijknamige en ongelijk-
namige polen van eenen magneet te kennen; immers de naar het noorden wij-
zende einden der vrij zwevende staaf zijn gelijknamig en stooten elkander af,
terwijl het noordeinde des eenen door het zuideinde des anderen zal wordeu
aangetrokken.
Dewijl de natuurlijke magneten zeldzaam en kostbaar zijn, en voor vele mag-
netische proeven minder bruikbaar kunnen worden gemaakt, zoo spreekt het
van zelf, dat men er ten allen tijde op bedacht is geweest, om door kunst magneten
te vervaardigen. Zij, die hierin het verst gevorderd zijn, houden doorgaans
hunne handelwijze geheim, en met regt — want men kau niet eischen, dat
iemand aan anderen zal prys geven, hetgeen hem door opoffering van tijd en
moeite is eigen geworden. De man, die thans de meest volkomene magneten
maakt, is de heer Logeman te Haarlem. De heer Elias, ook aldaar woonachtig,
is de uitvinder der methode, volgens welke de vervaardiging der Logemansche
magneten geschiedt; en kostte vroeger een magneet zoo veel guldens als hij oude
l>onden droeg, thans is door de uitvinding van Elias die prys tot op de helft ver-
minderd: derhalve kost thans een magneet ongeveer zooveel guldens als hij kilo-
grammen draagt. Zie hier de prijs-opgave der Logemansche magneten.
Draagkracht Prijs in Draagkracht Prijs in
in kilogr. guldens. in kilogr. guldens.
I. 12a 13 10 V. 75 95
II. 20 17 VI. 100 128
III. 40 42 VII. 150 170
IV. 60 78 vni. 200 240
Wij kunnen eerst na de behandeling der electriciteit de methode van Elias tot
bekrachtiging van magneten, voor zooverre wij die kennen, vermelden.
De opmerking, dal hard ijzer of staal, na eenige oogenblikken aan den magneet
gehangen te hebben, voor altijd magnetisch blijft, heeft zeker wel het eerst tot
de vervaardiging van stalen magneten geleid. Zuiver ijzer kau men niet blijvend
magnetisch maken; indien men er koolslof in verbindt, dat is indien men er staal
van maakt, en het daarenboven de noodige hardheid geeft, wordt het daartoe
eerst regt geschikt. Is er evenwel veel koolslof in het ijzer, zoo wordt er de mag-
neetkracht zeer moeijelijk iu opgewekt. Ongetwijfeld hebben de Elias*magneten
hunne voortreffelijke eigenschappen te danken aan de wijze van zamenstelling
van het staal.
Men geeft de kunstmagneten allerlei vormen; somtijds beslaan zij uit staven
van eenige palmen lengte, een of meer duimen breedte en dikte, vierkant, drie-