Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
.490
groot genoeg zelfe, om eene massa waters aan het koken te brengen, en om een
schip of een schuur, met deze stof beladen, in brand te zetten. Alleen daaruit, dat
het water zich met den kalk tot eene vaste stof verbindt, en dat bij dien overgang
lot een vast ligchaam (kalkhydraal) al de in het water gebondene warmte vrij
wordt. Wij hebben gezegd, dat bij hel oplossen van zouten koude ontstaat, maar
er kan ook bij het met water overgieten van eenig zout hoogere warmte intreden.
Daartoe is noodig, dat men wete, dat alle kristallen uit het vocht, waaruit zij
kristalliseren, water in zich opnemen en vast leggen, kristalwater genoemd. Het
kristalwater is noodzakelijk, om het kristal eene bepaalde gedaante te doen aan-
nemen, zoodat zich met de hoeveelheid van dit scheikundig gebonden water ook
de kristalvorm verandert. Ontneemt men nu door eene sterke verhitting aan het
kristal zijn water, dan wordt het doorgaans meer poedervormig en ondoorschij-
nend. Giet men nu op zulk een watervrij kristalpoeder koud water, dan ontstaat
er hitte, want het poeder slorpt nu het water met geweld op, legt het in zich
vast en de warmte wordt dus vrij. Vooral is voor deze proef watervrij koperzout
of zwavelzuur koper geschikt. Het licht groene poeder neemt dan oogenblikkelijk
eene hoogere kleur aan en kristalliseert weder. Indien men water, waarop eene
dunne laag olie is gegoten, in een open vat des winters bij stil, zeer koud weder
in de opene lucht plaatst, zoo kan de warmtegraad van het vocht, welken men
kan waarnemen door een daarin geplaatsten thermometer, tot zelfs op 10*
onder O (—10* C) dalen, zonder dat het water nog ijs wordt. Schudt men dan
het vat, zoo gaat plotseling het water in ijs over en de thermometer rijst*tot O*.
De gebondene warmte der zeer koude vloeistof werd dus bij het bevriezen vry.
Maar waarom ontdekt men dan bij het bevriezen van het water de vrijwording
der gebondene warmte niet? — Omdat het kristalliseren eener vloeistof zeer
langzaam gaat. Het bevriezen van het water toch bij O* geschiedt eigentlijk aan
verschillende plaatsen gelijktijdig, en op die plaatsen geven de stollende water-
deelen hunne gebondene warmte aan de naaslbijzijmle af, welke dien ten gevolge
nog eenige oogenblikken vloeibaar blijven. Daardoor ziet men dau ook die tal-
looze menigte dunne ijsnaalden, welke van tijd tot tijd aanwassen; de gebondene
warmte verspreidt zich derhalve van oogenblik tot oogenblik; zonder haar zou
de gansche massa vocht, tot aan het vriespunt verkoeld, op eens vast worden.
Eene zeer merkwaardige proef te dezen aanzien bestaat hierin: men doe in een
fleschje 3 gewigtsdeelen glauberzout en 2 gewigtsdeeleii water, bange het in een
vat met kokend water, en late de temperatuur van het mengsel in het fleschje zoo
hoog stygen, tot al het zout gesmolten is; nu neme men het uit het kokende wa-
ter, hinde het zoo snel mogelijk met eene blaas goed digt, en late de oplossing zon-
der haar le schudden zeer koud worden. Het water is nu oververzadigd met zout,
en wanneer men nu zonder het vocht te schudden eene opening in de blaas snydt,
en vervolgens een vast ligchaam, hoe klein ook, door de opening met het vocht
in aanraking brengt, zoo wordt oogenblikkelijk de geheele massa vast en de ver-
hooging in temperatuur is buiten aan het fleschje door de hand zelfs zeer merkbaar.