Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
.467
284. elkander gemeenschap hebben door de gebogene buis
cd, waarin gekleurde alkohol, ether of zwavelzuur
is begrepen. Aan den eenen arm d der buis is
eene schaal verbonden, op welke de vochtkolom
nul aanwijst, wanneer aan beide bollen gelijke
warmte wordt medegedeeld. Is nu de eene bol aan
eene grootere warmte blootgesteld dan de andere,
zoo zet zich de lucht in dien bol uit en drukt op het
vocht, zoodat het in het andere been rijst. Hierbij
moet meu opmerken, dat gelijke temperatuursverhoo-
ging, aan denzelfden bol, niet door gelijke deelen op
de schaal kan aangewezen worden, dewijl de digtheid
en tegenstand bieding der lucht in den anderen bol
van tijd tot tijd vermeerderen. Men kan door dit
werktuig 20ste deelen van graden meten en zeer kleine
warmte verschil len kunnen er alzoo door worden aangewezen. Om de warmte
ook niet op den anderen bol te doen werken, is er tusschen de beide bollen
een scherm e geplaatst.
Het verdient opmerking, dat onze landgenoot Cornelis Drebbel van Alkmaar,
die in het laatst der 16* en in het begin der 17' eeuw leefde, het eerst een plan
ontwierp tot vervaardiging eens thermometers. Zijn thermometer was, even als
de in fig 283 beschrevene, een luchtthermometer, en de vloeistof had hij met
een of andere stof gekleurd, opdat hare hoogte in de buis gemakkelijker zou
kunnen waargenomen worden. Dit werktuig had het groote gebrek, dat het van
geene goed ingerigte schaal voorzien was en daarenboven zonder verandering van
warmtegraad door de drukking des dampkrings rijzen en dalen moest. Mannen
als Halley, Newton en anderen verbeterden dit zoo onvolkomen werktuig, en het
werd daardoor een der nuttigste en onontbeerhjkste voor den beoefenaar der
Natuurkunde niet alleen, maar ook vooral voor de meeste fabrijkanteu bij de
verwerking van verschillende natuurvoortbrengsels.
Het is dikwijls voor den natuuronderzoeker van groot belang, om te weten wat
de hoogste en laagste graad van warmte gedurende een zeker tijdsverlooj>, bij
voorbeeld eenen geheelen dag of nacht, geweest is, want door zulk een aantal
dagelijksche waarnemingen leert hij den gemiddelden stand des thermometers
kennen. Later zullen de werkzaamheden der natuur-onderzoekers te dien aanzien
verklaard en den uitslag hunner bemoeijingen bekend gemaakt worden. Nu
spreekt het van zelf, dat het zeer lastig zijn zoude, om elk oogenblik van den dag,
en nog lastiger om in den nacht, telkens den thermometer een bezoek te geven,
en ligtelijk zou de waarnemer zijn oogmerk dan nog niet bereiken.
Fig. 285 geeft de afbeelding van een werktuig,dat ons van deze moeite ont-
slnat. Het bestaat uit twee thermometers, welker buizen a 6 en c rf genoegzaam
waterpas liggen, en waarvan de eene een kwik- en de andere een wijngeest