Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
40a
hooruen van het verlicht gedeelte der maan eenige dagen na nieuwe maan,
verre ziet uitreiken buiten de omgrenzing van het overige gedeelte. Wordt
de maan door deu kyker waargenomen, zoo verdwijnt het gezigtsbedrog.
Er is een naauw verband tusschen de oorzaak der irradiatie en die van het ont-
staan der nabeelden, der subjectieve kleuren in het oog, en der bewegings verschijn-
selen, welke tegenovergesteld zijn aan de objective kleuren en bewegingen, dat is de
wezentlijke, de aan de ligchamen werkelijk waar te nemene kleuren en be-
wegingen. Al deze verschijnselen ontstaan door overprikkeling van het netvlies-
Al aanstonds behoort daartoe de onaangename gewaarwording, die wij onder-
vinden, wanneer wij uit het donkere plotseling in het licht komen. Zien wij des
avonds langen tijd naar de witte stolp eener helderlichtende lamp, en wenden
wij plotseling de oogen op een boek, dat voor ons ligt, of naar het lichte
kamerbehangsel, zoo schijnen wij eene scherp begrensde donkere afbeelding
van de stolp te zien. Vestigen wij langen tijd het oog op eeu rooden ouwel, die
op wit papier Hgt, en bedekken wij plotseling den ouwel met een ander stuk
wit papier, of nemen wij den ouwel weg, zoo zien wij eenen blaauw groenen
ouwel op dezelfde plaats liggen, waar vroeger de roode lag. Zal deze proef
goed gelukken, zoo is een bepaald staren Of) het rood, en een daaropvolgend ge-
heel overeenkomstig staren op het wit op dezelfde plaats noodzakelijk, want hel
verschijnsel treedt niet onmiddellijk na het bedekken der kleur iu. Eveneens
verwekt het lang aanzien van groen de complementaire kleur rood of oranje.
De reden van deze verschijnselen meent men daarin te moeten vinden, dat het
nelvlies door de waargenomene objectieve kleur overprikkeld en voor deze
ongevoelig geraakt is, maar gevoelig gebleven voor die kleuren, welke uiet tot
de zamenstelling der beschouwde kleur behooren, en die toch ook door het
witte licht van het tusschengeschovene papier in het oog worden terugge-
worpen. Eene zeer overtuigende proef, die de waarlieid van het voorgaande
krachtig bewijst, kan men nemen door voor het eene oog een sterk rood ge-
kleurd stuk vensterglas te houden en voor het andere een even hooggekleurd
stuk helder groen glas, vervolgens eenigen tijd door deze glazen naar de witte
lampenstolp of naar eeuig ander helder verlicht wit veld te zien, en eindelijk de
glazen plotseling weg te nemen; men ziet alsdan de kleuren omkeeren: wat rood
was wordt groen, en het groene, rood of oranje. Deze proef, die de schrijver van
dit werk ook anderen met goed gevolg heeft doen nemen, en zoo hij meent nieuw
is, ontzenuwt niet weinig de theorie van het enkelvoudig zien met twee oogen
Wat nu de bewegingsverschijnselen betreffen, deze zijn geheel in overeenstt m-
ming met datgene, wat zich bij andere ligchaamsdeelen opdoet. Indien ons lig-
chaam langen tijd in eene bukkende houding heeft verkeerd, zoo buigen wy ons
hij het overeind slaan herhaalde malen ver achterover, len einde den vorigen
indruk geheel weg te nemen; om dezelfde reden rekken wij den arm, die lan-
gen lijd sterk gebogen is geweest, buitengewoon regt uit. Zoodra dus een
werktuig van ons ligchaam eene langdurige prikkeling of inwerking ondergaal,