Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
21
lucht of ook we! gas. Gas beteekent hetzelfde als lucht, en wordt gebezigd voor
alle soorten van lucht, met uitzondering der dampkringslucht, die men bij uit-
nemendheid lucht noemt. Het woord gas zou volgens sommigen van ziel of geest,
volgens anderen van gist afgeleid zijn. Wij zullen van de gassoorten nog meer
vernemen.
Van al die vaste, vloeibare en gasvormige ligchamen zetten zich de eerste het
minst uit, dan volgen de vloeibare en daarna de gasvormige. De drie proefne-
mingen in den aanvang dezer les stemden met deze waarheid overeen.
Ook van de thans behandelde eigenschap maakt de mensch somtijds een toe-
passelijk gebruik.
De smid maakt den ijzeren band, die om een wagenrad moet gelegd worden,
een weinig korter dan hij behoort; vervolgens verhit hij dien, en legt hem met
zeer veel gemak, om den houten omtrek. Na de verkoeling sluit het ijzer zoo
vast om het wiel, dat de deelen merkelijk in sterkte en hechtheid winnen.
Molard heeft eens op eene schrandere wijze de uitzettingskracht aangewend
tot het regt overeind brengen der uitwijkende muren van een gebouw.
Sedert eenigen tijd had men ontdekt, dat de tegenover elkander staande mu-
ren van een groot gebouw te Parijs, ten gevolge der drukking van het dak,
naar de buitenzijde overhelden. Molard besloot, door middel van de uitzettings-
en inkrimpingükracht der metalen, dit gebrek zonder zeer groote kosten weg te
te nemen. Te dien einde werden eenige ijzeren staven dwars door het gebouw
gebragt, welke met hare beide einden aan de buitenzijde der muren uitstaken;
deze einden werden van schroeven voorzien, die men vervolgens zeer sterk aan-
draaide. Nu maakte men de staven, gedurig met voorbijgaan van eene, derhalve
de r, 3', 5', enz., met lampen zeer heet; hierdoor werden zij langer, staken
met de einden verder door den muur en werden nu op nieuw aangeschroefd.
Toen nu het metaal verkoelde, kromp het weder zamen en trok met geweld de
muren naar elkander toe. Daarna werden de andere staven, namelijk de 2', 4'>
6', enz insgelijks aangeschroefd, vervolgens verhit, dat hetzelfde verschijnsel,
de verlenging ten ge\olge had. Deze andermaal aangeschroefd zijnde, en bij de
verkoeling inkrimpende, bragten de muren nog nader tot elkander, en zoo her
kregen deze hunnen loodregten stand.
Tracht nu nog de onderstaande vragen te beantwoorden.
Toepassingen.
Waarom legt de smid de ijzeren banden om het vat, tei"wijl zij heet zijn?
Waarom wordt eene glazen stop, die zeer vast op een glazen flesch sluit, ge-
makkelijk uitgetrokken, indien men den hals der flesch verwarmt?
Waarom mag eene lengtemaat van ijzer, de el bij voorbeeld, die de ijkmeesters
gebruiken, alleen met zeer veel voorzorg tot maatstaf voor andere maten ver-
strekken?