Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
286
zegt, dat zijne stem op de hoogte van 7000 el l)oven de oppervlakte der zee, tot
welke hij eenmaal met den luchtbol steeg, bovenmate zwak was. Buiten den damp-
kring zullen er dus wel geene geluiden kunnen ontstaan. In de duikerklok daaren-
tegen, waarin.de lucht is verdikt, is een Huisteren genoeg om verstaan te worden.
En wat nu den afstand betreft, het is duidelijk, dat de luchtgolven steeds zwak-
ker moeten worden, hoe verder zij zich van den oorsprong des gehiids verwij-
deren ; want daar de bolvormige ruimten steeds groot worden en er dus hoe lan-
ger hoe meer luchtdeelen in beweging worden gebragt, zoo zullen die bewegin-
gen, allen uit dezelfde bron voortvloeijende, hoe langer hoe kleiner worden.
De sterkte van het geluid neemt afin dezelfde reden, als waarin de vierkanten der af-
standen toenemen. Een sterk geluid kan niettemin op eenen aanmerkelijken afstand
gehoord worden; men heeft in 1792 te Maintz eene kanonnade op 44 uren af-
stands gehoord, eene andere in 1809 op Helgoland op 47 uren, en het beschieten
der Citadel van Antwerpen op den 4 December 1832 zou men zelfs in het Ertsge-
bergte, op 106 uren afstands, gehoord hebben. Uit hetgeen zoo even aangaande
de luchtgolving is verklaard, volgt : dat er tijd noodig is, opdat de geluidsgolven
zich van het geluidgevende ligchaam tot aan het oor verspreiden hmnen. Gij hebt u
zeker hiervan reeds dikwerf proefondervindelijk overtuigd; wanneer men in de
verte iemand met eenen hamer of eene bijl ziet slaan, is de slag reeds geschied en
ligt de werkman bij groote afstanden zelfs den hamer reeds op, om den volgenden
slag te doen, wanneer men eerst het geluid van den voorgaanden verneemt. Ins-
gelijks indien men een geweer of kanon ziet afschieten : men ontdekt van verre
het licht, en eerst eenige oogenblikken daarna hoort men den knal. Ook de don-
der laat zich eerst hooren, namenden bliksem de lucht heeft zien doorklieven,
hoewel de slag en het licht gelijktijdig ontstaan. Indien zich eenige menschen
op eene rij plaatsen, op 100 passen afstands van elkander, zullen zij dus niet ge-
lijk, maar allen na elkander het geluid vernemen, dat aan het begin der nj
wordt voortgebragt.
Men heeft dc snelheid, waarmede zich het geluid voortplant, berekend. Ver-
beeldt u twee bergen A en D, op eenen bekenden afstand van elkander gelegen,
en zoodanig, dat men deneenen van den top des anderen kan waarnemen. Laat
op icderen berg zich een kanonstuk, eene zeer goede chronometer of een naauw-
keurige seconde- of tertiënslinger, benevens eenige der zake kundige waarne-
mers bevinden. Neemt aan, dat men is overeengekomen om de tien minuten
van eiken berg een kanonschot te doen, op den berg A vijf minuten later dan op
B het geschut af testeken, en ten laatste, dat er 5 schoten in het gcfieel zullen
worden gedaan. Stelt, het eerste schot brandt los ; de waarnemer in ontdekt
naauwelijks het vuur van het ontbrande buskruid in B, of hij heeft ook zijn uur
werk waargenomen; de slag treft vervolgens zijn oor, en hij teekent naauwkeurig
aan, hoe veel tijds er tusschen het zien van bet licht en het vernemen van den
knal is verloopen; dezen tijd toch heeft het geluid noodig gehad, om den beken-
<len afstand der beide bergen af te leggen. Eveneens doet hij met al de volgende
J