Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
2S7
schijnbare tegenstrijdlgheul isII verklaard. In vele holen evenwel wordt dit gas
overvloedig ontwikkeld. De hondsgrot hij Pnzzoli in Italië is daarvan een merk-
waardig voorbeeld. Wanneer men hierin eenen hond oF eenig ander dier brengt,
dat den kop niet ver boven den grond verheft, zoo sterft het aanstonds. De mensch
loopt echter weinig gevaar. Dit vloeit daaruit voort, dat het koolzuurgas, door
zijne meerdere zwaarte dan de dampkringslucht, nabij den grond blijft hangen,
en de lucht in de grot tot op 4 ^ ^ palm hoogte ongeschikt tot inademing
maakt.
Niet zelden ontwikkelt zich dit gas in mijnen, steengroeven of kelders, tot groot
nadeel vau hem, die er intreedt Men kan zich evenwel van dc schadelijkheid
der lucht overtuigen, door »»en licht in de verdachte putten of kelders te laten
«lalen ; ^ordt de vlam uitgedoofd, dan bestaat er groot gevaar. Deze plaatsen
kunnen door het inwerpen van gebluschten, met water verdunden kalk, of wel
van bijlende potasch of soda gezuiverd worden. Ook bij een groot aantal bron-
nen is dit gas aanwezig. De minerale wateren, zooals Fachinger- Seltzer- en
Sedlizer-water hehben aan het koolzuur hunnen prikkelenden smaak te danken.
De kennis daarvan heeft de scheikundigen in de mogelijkheid gesteld om kunst-
minerale wateren te vervaardigen. Door middel eener perspomp brengt men het
koolzure gas in een metalen vat, dat met water is gevuld. Het gas ontsnapt
echter zoodra de drukking is weggenomen ; men ziet dit bij champagne- en ajv
pelwijn. Bier, wijn cn alle uit gistende zelfstandigheden bereide dranken zijn
alleen aan het koolzuur hunnen eigcnaardigen scherpen smaak verschuldigd.
Mei laatdemet deze vochten gevulde flesschen en kruiken langen tijd goed ge-
kurkt liggen, opdat het koolzuurgas zich behoorlijk met het vocht zoude kun-
nen vereenigen. Opent men de flesch of kruik na eenigen tijd, dan zet zich het
gas uit, klimt van onder uit het vocht op, veroorzaakt daardoor een hevig op-
bruisen of schuimen, en verlaat het vocht weldra; alsdan heet het verschaald.
Ik voeg hier nog bij, dat het koolzuur onmisbaar is tot voeding der planten.
Het wordt namelijk uit de aarde ontwikkeld, en gedeeltelijk door de wortels op-
genomen : een ander deel ontsnapt uit den grond, blijft er eenigen tijd laag
bij hangen, en wordt door de bladeren der planten opgeslorpt, of door regen
en dauw op nieuw in den grond mede gevoerd. Dat de planten dit gas ontle-
den ende zuurstof weder uitwasemen, is reeds gezegd. Welk een licht verspreidt
de kennis der natuur over een aantal buiten haar onverklaarbare verschijnse-
len ! — Hoezeer blinkt de wijsheid en goedheid Jes Scheppers door hare toe-
lichtingen door!
Laat ons nu ten slotte nog iets over het zwavelwaterstofgas of zwavelwater-
stofzuur zeggen. Men ontwikkelt dit gas uit zwavelijzer en verdunde zuren Het
wordt ook wel stinkende zwavellucht genoemd, en ontwikkelt zich bij de rotting
van dierlijke stoffen, uit vuile eijeren, drckpiitten, riolen, goten, boven grach-
ten, enz. In de ingewanden van den mensch en de dieren, wordt het insgelijks
gevonden. De reuk van dit gas is zeer onaangenaam, cn gelijkt naar den stank