Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
2if5
vele aiitlere ligchamen. Intlien 100 hoeveelheden zuurstotmet 250 hoeveelheden
stikstof verlxmden worden, ontstaat er salpeterzuur of zoogenaamd sterkwater.
Dit is een der hevigste, nuttigste en meest gebezigde zuren, welke er bestaan.
Zonderling mderdaad, dat de scheikundige verbinding van 1 deel zuurstof met
2 J. deel stikstof eene der sterkste zuren vormt, terwijl een mengsel van 1 deel
zuurstof met 4 deelen stikstof de dampkringslucht zamenstelt. Het genoemde gas
wordt op velerlei wijzen verkregen. Uit de dampkringslucht wordt het afgezon-
derd, door alkohol of phosphorus te doen verbranden onder eene met lucht ge-
vulde klok, die met de opening onder water is gedompeld, en derhalve van de
buitenlucht is afgesloten. De brandende ligchamen toch nemen de zuurstof van
de afgeslotene lucht weg en laten de stikstof achter. Nog verkrijgt« men stikstofgas
door 4 deelen vleesch met 1 deel verdund salpeterzuur in eene retort te verhitten.
Het zuur ontwikkelt alsdan uit het vleesch de stikstof, welke laatste bovenden
waterbak wordt opgevangen Dit gas heeft kleur, reuk noch smaak, en zijn soor_
telijk gewigt is 9 ons 7 lood en 6 wigtjes, latere waarnemers zeggen 0,97136
pond. Het dooft de brandende ligchamen uit, is voor de ademhaling ongeschikt
en dieren verstikken er in; van daar zijn naam. In den dampkring is het eene
hoogst gewigtige stof: zij matigt het verwarmend vermogen der zuurstof, het-
{;een noodzakelijk is, dewijl door de zuurstof alleen de dierlijke warmte te zeer
zonde klimmen.
Het chloorgas is insgelijks eene zeer merkwaardige gassoort. Daar het voor-
naamste bestanddeel van keukenzout chloor is, (zie blz. 45) zoo verkrijgt men
het chloorgas vooral uit keukenzout. Daartoe neemt men 1 gevvigtsdeel bruin-
steen 3 gewigtsdeelen keukenzout en 9 deelen verdund zwavelzuur bestaanile uit
.5 deelen zuur en 4 deelen water, en verwarmt het mengsel. Men kan dit gas
niet boven water opvangen, dewijl het door het water wordt opgeslorpt, ook niet
boven kwik, omdat het zich daarmede vereenigt; maar men vangt het op boven
water, dat met keukenzout is verzadigd , dewijl het water alsdan veel minder
gas opslorpt. Dit gas is groenachtig geel van kleur: van daar ook zijn naam,
dewijl het woord chloor ligtgroen te kennen geeft. Het is bijna 2^ maal zoo zwaar
als de lucht, en kan drupvormig worden door zamendrukking tot op \ van zijne
uitgebreidheid; het is zelfs eenen scheikuiulige gelukt, om het tot eene vaste stol
te brengen. Zijn reuk is prikkelend en stikkend, het verwekt sterk hoesten, is
voor de ademhaling ongeschikt en veroorzaakt borstkwalen, ja somtijds den
dood. Hiervan leverden ongelukkiger wijze twee scheikundigen, Pelletier en Roe
te Bayonne en Dublin, voorbeelden op : door de inademing van het chloorgas ver-
loren beiden het leven. Den werklieden, die dit gas soms inademen, laat men
melk drinken. Het is op zich zelf onbrandbaar, maar onderhoudt de verbranding
van vele ligchamen, die alsdan eenen donkeren gloed aannemen. De chloor ver-
eenigt zich, zooals ik zeide, met water, hetwelk er eenen scherp zuren smaak door
verkrijgt. Een bewijs derhalve, dat de zuurstof niet alleen het zuurmakend
beginsel is. Oindat die vereeniging niet gemakkelijk geschiedt, zoo doet men het