Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
205
leerling van den beroemden Gallilei, de vermelde belangrijke proeve het eerst
beeft aan het licht gebragt. Hier heeft men dus cenc waarlijk Inchilcdige ruimte.
IJat werkelijk de drukking der lucht de oorzaak is, dat liet kwik in de buis
tot op de hoogte e blijft staan, kan de luchtjiomp overtuigend aantoonen , want
brengt men het kwikbakje c d (fig. 103) onder de klok, en het bovenste deel
der buis a 0, hetwelk onder den ontvanger niet kan gesteld worden, luchtdigt
door dezen heen, dan zal het kwik uit de buis in het bakje loopen, en in beide
bijna even hoog staan, zoodra de lucht uit den ontvanger grootendeels is weg-
genomen.
Ziiïdaar dan een' handelbaren, naauwkeurigen luchtweger. Men heeft hem den
naam van barometer, dat is zwaartemeter, gegeven; Inj kan uitmuntend dienen,
om waar te nemen, of de drukking der lucht op verschillende tijden altijd dezelfde
of aan verandering onderworpen is, en maakt het tevens mogelijk, om op onder^
scheidene hoogten boven dc aarde die drukking te leeren kennen.
Meent evenwel niet, dat de zamenstelling van den barometer zoo eenvoudig
eu gemakkelijk is, als wel uit de beschrijving, die cr van gegeven is, kan worden
vermoeil; het maken van barometers vordert eene groote mate van oplettend-
heid : 1°. de buis mag niet te naauw zijn, opdat het kwik bij rijzen of dalen
geenen te grooten tegenstand in de wanden van het glas ontmoete; 2°. men
moet bij de verdeeling bedacht zijn, dat het kwik altijd te laag in de buis
staat, dewijl het de wrijving tegen het glas heeft te overwinnen ; het is daarom
goed, om bij eene waarneming eerst eens even met den vinger tegen het werk-
tuig te kloppen; 3°. het kwik moet door koken, herkoken, overhalen, behan-
deling met verdund salpeterzuur, enz. van alle hichtdeelen cu vreemde metalen
gezuiverd worden; ook moet het kwik in de buis zelve nogmaals gekookt
worden, opdat het van alle waterdeelen worde bevrijd, welke zoo vaak aan het
glas kleven, cn er ook geene lucht in de buis boven het kwik blijvc. Anderen
evenwel keuren het koken van het kwik af, omdat er zich kwikoxyde vormt,
hetwelk aan het glas blijft hangen en de vrije beweging belemmert.
Het werktuig, zooals het gewoonlijk in onze woningen hangt en tot weerkun-
dige waarnemingen gebruikt wordt, is eene omgebogene of, zooals men in de
natuurkunde zegt, hevelvormige \njyt ab 104) of eene, die op dergelijke wijze
is ingerigt als fig. 103 aangeeft; in het laatste geval is de pijp ab bevestigd in
het deksel van het bakje c d; dit deksel is van eene kleine opening voorzien,
om de lucht toegang te verleenen, cn gemaakt van hout, ivoor, ijzer of eenige
andere stof, die niet door het kwikzilver wordt aangegrepen. De eerste soort
(fig. 104) heeten hevel-, de laatste (fig. 103) bakbarometers. Beide zijn gewoon-
lijk bevestigd op een plankje d ef g (fig. 104)» terwijl de korte arm b c, of het
bakje c d (fig. 103) in een kastje is besloten, ten einde de opening tegen stof
en andere beletselen te beschermen. De hoogte van het kwik, ook wel de ba-
rometerstand genoemd, wordt op een metalen plaatje h i, dat naast de buis
op het ho'-it is vastgemaakt, en de schaal der hoogten genoemd wor.lt, aangewc