Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
105
den naam van enkelvoudig en (matliematischen) slinger; maar niet een bestaat er
in dien toestand, slingerkoord ab heeft bij alle eene zekere uitgebreid-
heid, en dus ook zwaarte, zoo als bij de huisklokken en staande uurwerken het
geval is. Bij deze is de sVin^cr zamengesteld. Het slingerpunt bevindt zich in der-'
gelijke slingers op eenen afstand van het beweegpunt b, die alleen door wiskun-
dige regelen kan gevonden worden. Dit te ontvouwen behoort tot de hoogere
wiskuude; wij bepalen ons dus alleen tot den enkelvoudigen slinger, want een
zamengestelde wordt altijd bij de berekening tot eenen enkelvoudigen herleidt,
en als zoodanig gedacht.
Het eerste, wat bij de schommelingen van den slinger onze aandacht trekt,
is, dat de beweging eeuwigdurend zoude zijn, indien de slinger altijd even hoog,
dat is, juist tot de punten c end, werd opgevoerd. De wrijving evenwel van
het ophangpnnt b, de stijflieid van den draad, zoowel als de tegenstandbieding
der lucht, die de bal a ondervindt, en om welke te overwinnen men dezen door-
gaans pi at rond of lensvormig maakt, beletten die gelijke opklimming. Het moet
dus zelfs verwondering baren, dat het verschil in klimmingshoogte van den bal
eerst na zulk een groot aantal schommelingen zigtbaar wordt, en de beweging zoo
lang aanhoudt. De slinger is een van de merkwaardigste werktuigen, en inder-
daad een voorwerp van wiskundige studie, zooals blijken zal, wanneer gy de
beoefening der natuur- en werktuigkunde voortzet.
De voornaamste wetten, volgens welke dit werktuig zich beweegt, zal ik
zooveel mogelijk, bevattelijk trachten te maken. Wij zijn de kennis daarvan
voornamelijk verschuldigd aan den beroemden Galileï, die in het laatst der
16® en het begin der 17® eeuw door zijne onderzoekingen de wereld verlichtte.
Hij werd bij toeval opmerkzaam op de schommeling van de lampen, die aan het
gewelf van eene der kerken in zijne geboorteplaats Pisa hingen, en vooral trok
zijne aandacht de gelijkheid dier schommelingen. Dit was den schranderen man
genoeg om het verschijnsel na te vorschen, en door zijue bemoeijingen werd
het weldra de bron der rijkste ontdekkingen.
Aangaande die wetten dan verdient het vooreerst onze aandacht, dat de tij-
den, waarin de slinger zijne niet zeer wijde schommelingen volbrengt, even groot
zijn. Het is deze merkwaardige wet (eene der eerste, welke Galileï ontdekte),
die het werktuig uitmuntend geschikt maakt tot maat voor den tijd. Immers,
indien men den tijd van iedere slingering kent, kan meu het getal der gedane
slingeringen aanteekenen; en dit geschiedt ineen uurwerk, doordien de slinger
elke maal een' tand van een rad voortstoot, dat weder met andere raderen, en
daardoor ook met dc wijzers, in verband staat, terwijl de wrijving van het
ophangpunt en de tegenstand der lucht door dalende gewichten ofveeren wordt
overwonnen.
Wanneer gij bedenkt wat er aangaande de kromlijnige beweging gezegd is,
namelijk, dat deze kan begrepen worden ontstaan te zijn uit eene ontell)are
menigte lijntjes, die gedurig van rigting veranderen, dan laten zich deze