Boekgegevens
Titel: Handleiding tot de kennis der vaderlandsche geschiedenis, ten dienste van hen, die zich tot de lessen bij de Koninklijke Militaire Akademie wenschen voor te bereiden
Auteur: Mulder, Lodewijk
Uitgave: Arnhem: D.A. Thieme, 1863
2e dr
Opmerking: Tweede deel: Nieuwe geschiedenis
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: NO 09-698
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_201485
Onderwerp: Geschiedenis: algemene wereldgeschiedenis; geschiedenis van grote gebiedsdelen, bevolkingsgroepen en beschavingsgebieden: algemeen
Trefwoord: Wereldgeschiedenis, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Handleiding tot de kennis der vaderlandsche geschiedenis, ten dienste van hen, die zich tot de lessen bij de Koninklijke Militaire Akademie wenschen voor te bereiden
Vorige scan Volgende scanScanned page
'22
kerkelijken ban. Luther scheurde zich nu openlijk van de Kerk
af, verbrandde de pauselijke bul voor eene der poorten van
Willenberg, en greep daarna in een aantal geschriften, die by
duizenden verspreid en gelezen werden , verscheidene leerstellin-
gen der Kerk, welke hij voor dwaalbegrippen verklaarde, met
groote hevigheid aan.
Kaeel V, die deels als beschermer der Kerk, deels omdat hij
uit staatkundige redenen den Paus wilde believen, vijandig tegen
de meer en meer veld winnende meeningen optrad, daagde Lu-
ther in het volgende jaar voor den Rijksdag te Worms. Ook
hier weigerde deze zijne meeningen te herroepen, indien men hem
niet uit den bijbel aantoonde, dat hij dwaalde, en verliet IForms,
beveiligd door het vrygeleide, dat de Keizer hem vooraf verzekerd
had; eenige dagen later vaardigde deze een besluit uit, waarbij
Luther en al zijne aanhangers in den Rijksban (1) werden ge-
daan (Mei 1521). Door den Keurvorst Frederik den Wijze, die
hem krachtig beschermde, in het geheim naar den Warlhimj,
een kasteel in de nabyheid van Eisenach, gebragt, bleef hij
daar tien maanden verborgen, gedurende welken tijd hij de ver-
taling van den bijbel in het Hoogduitsch begon , die hij in de
volgende jaren voltooide.
De godsdienstige scheuring was nu geheel tot stand gekomen;
eene groote menigte aanhangers van Luther , zoowel onder de
aanzienlijken als onder het volk, scheidden zich van de Katholijke
Kerk af, en de strijd der meeningen breidde zich weldra over
Europa uit.
Een grooten steun vond het Pausdom hierbij in eene nieuwe
geestelijke orde, die der Jezuïten, welke in 1535 door een Span-
jaard, Ignatjus de Loyola, geslicht en in 1540 door den Paus
bevestigd werd. Deze orde, die weldra over een groot gedeelte
van Europa en zelfs in andere werelddeelen werd verspreid, en
in minder dan 20 jaren vele duizende leden telde, kreeg door
den aard harer grondbeginselen en vooral door de blinde ge-
hoorzaamheid, welke ieder der leden aan zijne meerderen ver-
schuldigd was , een magligen invloed niet alleen op de godsdien-
stige, maar ook op de staalkundige aangelegenheden van de lan-
den waar zij zich vestigde.
(I) Men lette hiei- op het onderscheid tusschen den Kerkelijken en den
Kijks-ban. De Kerkelijke ban of excommunicatie , die door de hooge gees-
telijkheid werd uitgesproken, sloot den veroordeelden van de gemeenschap
met de Kerk uit; de Rijksban stelde hem buiten de bescherming der wetten
van het rijk.