Boekgegevens
Titel: Handleiding tot de kennis der vaderlandsche geschiedenis, ten dienste van hen, die zich tot de lessen bij de Koninklijke Militaire Akademie wenschen voor te bereiden
Auteur: Mulder, Lodewijk
Uitgave: Arnhem: D.A. Thieme, 1863
2e dr
Opmerking: Tweede deel: Nieuwe geschiedenis
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: NO 09-698
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_201485
Onderwerp: Geschiedenis: algemene wereldgeschiedenis; geschiedenis van grote gebiedsdelen, bevolkingsgroepen en beschavingsgebieden: algemeen
Trefwoord: Wereldgeschiedenis, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Handleiding tot de kennis der vaderlandsche geschiedenis, ten dienste van hen, die zich tot de lessen bij de Koninklijke Militaire Akademie wenschen voor te bereiden
Vorige scan Volgende scanScanned page
-144
den vrede, verkreeg hij den vrijen handel op de Zwarte Zee.
Van de Oost-Zee was hij geheel afgescheiden, daar het grond-
gebied van Zweden zich te dien tijde langs de geheele oostkust
van die zee tot aan het koningrijk Polen uitstrekte (bl. 102), en
zijn wensch om zich tot aan die kust uit te breiden , was eene
der voornaamste oorzaken van een bloedigen oorlog tegen Zweden,
die van het jaar 1700 tot 1719 duurde, en waaraan ook Polenen
Denemarken deel namen.
In Polen was na den dood van Johan Sobiesky (bl. 128) de
Keurvorst van Sakse7i, Frederik August , onder den naam van
August II, tot Koning verkozen (1G97), die den woelzieken adel
van zijn rijk, welke zich gedeeltelijk tegen zijne verkiezing had
■verzet, afleiding wilde verschaflen door een veroveringsoorlog,
en zich te dien einde meester wilde maken van Lijfland, dat tot
Zweden behoorde.
Koning Frederik IV van Denemarken de kleinzoon van Fre-
derik III (bl. 102), die in 1699 zijnen vader Christiaan V was
opgevolgd, wilde zich eveneens onder een gezocht voorwendsel
bevoordeelen ten koste van Zweden, dat nog altijd het magtigste
rijk in het noorden van Europa was.
De toestand van Zweden scheen gunstig voor de oogmerken der
drie vorsten , daar Koning Karel XI (bl. 121) in 1697 was ge-
storven, en opgevolgd door zijn vijftienjarigen zoon Karel XII,
die aanvankelijk meer behagen schiep in hoffeesten en jagtpar-
tijen dan in ernstigen toeleg op de staatszaken.
Doch naauwelijks bemerkte hij, dat zijne naburen vijandige
plannen jegens hem koesterden , of zijn ware karakter kwam plot-
seling aan den dag. Op eens alle ijdele vermaken ter zijde zet-
tende, greep hij naar de wapenen, om niet alleen den onregt-
vaardigen aanval af te weren , maar zijne vijanden voor hunne
trouweloosheid te straffen. Ilij wendde zich eerst met onstuimigen
spoed tegen Denemarken, en ondersteund door eenige schepen
van Engeland en de Vereenigde Nederlanden, die met Zweden een
verbond hadden gesloten, dwong hij, binnen den tijd van drie
weken , Koning Frederik IV tot den vrede en tot het verbreken
van zijn verbond met August II en Peter I.
De eerste was inmiddels in Lijfland gevallen, en had, doch
te vergeefs, de stad Riga belegerd, en de Czar riikte met 80,000
man in Esthland, waar hij het beleg voor Narwa sloeg. Zonder
tijd te verliezen, stak nu Karel XII naar over, greep de
Russen met 8000 man aan, en bragt hun, in weerwil van hunne
groote overmagt, eene geweldige nederlaag toe (November 1700).