Boekgegevens
Titel: Driemaal den aardbol om!: aardrijkskunde voor de volksschool in drie ineensluitende leerkringen
Auteur: Bruins, F.
Uitgave: Groningen: P. Noordhoff & M. Smit, 1878
6e, herz. dr
Opmerking: II
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: Obr. 2489
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_200395
Onderwerp: (Sociale) geografie, cartografie, planologie, demografie: geografie van de aarde
Trefwoord: Geografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Driemaal den aardbol om!: aardrijkskunde voor de volksschool in drie ineensluitende leerkringen
Vorige scan Volgende scanScanned page
63
Engelscbeu in 1811. Nu werd het landrenten stelsel ingevoerd:
de inlander was niet meer verplicht, zijne producten tegen een'
vasten prijs af te staan; hij kou ze aan den meestbiedende ver-
koopen; handel en landbouw werden vrij verklaard. Ieder dorp
moest echter eene zekere som als belasting opbrengen. Voor de
betaling waren de dorpshoofden aansprakelijk; zij bepaalden het
aandeel, dat ieder dorpsbewoner betalen moest, en vorderden de
belasting in. Later verkocht de regeering bare rechten op sommige
stukken aan particulieren, welke van de inlandscbe bevolking
landrenten hieven. Na de teruggave van Java aan de Nederlanders
in 1816 werd het landrentenstelsel met gewij^^gde regeling een
tijdlang behouden ; daar echter de verbouw van producten voor de
Nederlaudsche markt onvoldoende bleef, werd iu 1830 cultuur-
stelsel (= landbouwstelsel) van den graaf v. d. Bosch ingevoerd.
Volgens dit stelsel werd elke dessa^ welke van hare rijstvelden
{satoahs) afzonderde voor de teelt van een gewas voor de Euro-
peesche markt, vrijgesteld van bet betalen van landrente. De
teelt van zulk een gewas mocht niet meer arbeid vereiscben dan
de rijstbouw ; misgewas kwam ten nadeele der regeering. Bracht
het gewas naar den van regeeringswege bepaalden marktprijs meer
op, dan de landrente zou hebben bedragen, dan kwam het over-
schot ten voordeele der dessa. Thans is 't cultuurstelsel weder
geheel opgeheven. De gouvernemcnts-koffiecultuur bestond reeds
lang voor de invoering van 't cultnurstelsel, en zij bestaat ook
thans nog. Tegen een vast plantloon vau / 14 00 per pikol
levert de inlander zijne kofïie aan de gouvernementspakhuizen.
De medewerking der Javaansche hoofden werd verkregen, doordat de regee*
ring hun zekere voordeelen van de geleverde producten toestond; deze voor-
deden der hoofden heetten cidiuurproce7iien. Al verdient ook het cultuurstelsnl
op zich zelf den naam van „dwangstelsel" niet, de overdrijving en willekeurige
invoering er van mag met dien naam werden gebrandmerkt. Het bespottelijk
geringe plantloon werd nog cp allerlei wijzen beknibbeld; de meerdere waarde
der producten werd nooit aan de Javaansche planters uitbetaald; vele desscCs
werden van al hare sawahs beroofd, waarvoor zij wel aandeel kregen in de
voor gouvernements-cultures minder geschikte sawahs van naburige dessa^s,
maar hierdoor moesten de inwoners soms uren ver van huis naar hun landwerk
reizen; niet zelden opk ontstond in de vruchtbaarste streken gebrek aan rijst.
In de Buitenbezittingen bestaat de gedwongen koffie-cultuur alleen bij uitzon-