Boekgegevens
Titel: De globe: aardrijkskundig schetsboek voor school en huis
Auteur: Bos, P.R.
Uitgave: Groningen: J.B. Wolters, 1880
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 200 E 3 (atlas)
URL: http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_200007
Onderwerp: (Sociale) geografie, cartografie, planologie, demografie: (sociale) geografie: algemeen
Trefwoord: Geografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   De globe: aardrijkskundig schetsboek voor school en huis
Vorige scan Volgende scanScanned page
103
den Romeinen om zijn' rijkdom aan wouden, olijfolie en forsche, strijd-
vaardige menschen hoogst begeerlijk toescheen, waar de Tempeliers in den
tijd der kruistochten zich vestigden, waar de Venetianen onder feilen strijd
tegen de Kroaten en de Turken zich zochten staande te houden om de-
zelfde reden als de Romeinen, omdat het land hun hout en soldaten leverde.
Ook Napoleon I heeft het aan zijne heerschappij onderworpen. Al deze
kolonisten en veroveraars hebben teekenen van hunne aanwezigheid achter-
gelaten, van de Grieksche munten tot de wegen en de versterkingen, die
maarschalk Marmont er aanlegde, en tegenwoordig is de Oostenrijksche
regeering bezig, door spoorwegen de arme kust met het rijke achterland
te verbinden en verkeerswegen te openen naar Bosnië, dat in den laatsten
tijd en waarschijnlijk voor längeren tijd in Oostenrijksch bezit is gekomen.
Dalmatie is een Karstland met eene zeer brokkelige kust, waarvoor vele
eilanden liggen met eveneens onregelmatig gevormde kusten. De menigte
zeeëngten, straten en bochten tusschen de tallooze eilanden en eilanden
herinnert de Noorweegsche kust met hare scheren en fjorden. Maar terwijl
de fjordvorming haar ontstaan te danken heeft aan de opheffing van steile
kusten in verband met gletscher-vorming i), is de verbrokkeling van Dal-
matiës kust veroorzaakt door langzame daling van een bergland met vele
in de richting noordwest-zuidoost loopende dalen. Het geheele geraamte
was gereed, vóór de daling begon; aan de fjordenkust begint echter de
splijting der kust en de afscheiding der eilanden eerst met het stijgen. Ten
gevolge van de rijke geleding van Dalmatie is de kust rijk aan havens en
aan toevluchtsplaatsen voor schepen; daarom bloeide het zeeroovervvezen
hier in de middeleeuwen dan ook bij uitstek.
De gebergten van Dalmatie bestaan meestal uit krijt, hier en daar uit
nummulieten-kalksteen. De nummulieten- of muntgesteenten bestaan uit de
op kleine munten gelijkende overblijfselen van dieienschelpen. De Dalma-
tische of Dinarische Alpen zijn rijk aan kloven en holen en behouden
het water niet lang; de rivieren zijn nu eens smalle beekjes, dan weer
alles meesleurende stortvloeden, die schuimende watervallen vormen en de
overstroomde vlakten met grint en gruis overdekken. De zonde van het
onbedachtzaam uitroeien der bosschen wreekt zich hier vreeselijk. Eens
vormden de wortels der boomen en van het kleinere hout en de mosbe-
dekking eene zwamachtige korst, die het water vasthield; toen waren
vastland en eilanden beide met een weelderigen plantengroei getooid; tegen-
woordig evenwel is geheel Dalmatie arm aan boomen, slechts enkele oasen
en de sterk gedunde bosschen der eilanden Curzola en Kacroma verkwik-
ken het oog. Reeds in de oudheid werd de wijnstok hier geplant en met
hem de olijf. Onder de karakteristieke planten moet nog worden genoemd
de naar hier overgebracht aloë, die vooral op Lesina zeer veel voorkomt.
In den tijd van de Venetiaansche heerschappij werden er enkele palmen
overgebracht. De rosmarijn tiert welig op Lesina, waar men uit de ge-
') Indien men iiltlians de theorie van Peschel aanneemt.